Dramatik Metin ve Dramaturji Terimleri

Giriş: Dramaturji terimleri

Bu grup dramatik metin çözümlemesi ve olay örgüsü dilini kapsar; Tiyatro Kuramları kategorisindeki tam makalelerin yerine geçmez, kavram kayıtları olarak kalır. David Ball metin okuma tekniklerinde olay zincirini oyuncu/yönetmen ortak dili sayar. ¹

James Thomas senaryo analizi adımlarını karakter, olay ve fikir eksenlerinde sistemleştirir. ²

Yapı ve çatışma

Serim, doruk, çözülme, subplot ve inciting incident, Batı dramaturji pedagojisinde standart terimlerdir. Oscar Brockett dramatik form tartışmalarını tiyatro tarihi perspektifinden çerçeveler. ³

Protagonist/antagonist ve dramatik ironi kavram kayıtlarıdır; oyun inceleme makalelerinde derinleştirilir.

Homograf ve çakışmalar

Sahne (dramatik bölüm) ile sahne (mekân), perde (akt) ile perde (dekor) ayrı slug’larda tutulur. Replik, monolog vb. oyunculuk grubuyla paylaşılır.

Terimler sözlüğü

Aşağıdaki kayıtlar bu grubun canonical terim listesine karşılık gelir; ileride ayrı terim sayfalarına genişletilecektir.

Dramaturji

Kısa tanım: Dramaturji, tiyatro kuramı veya dramaturji bağlamında kullanılan kavramsal bir terimdir.

Dramaturji terimi, dramatik metin alanında sık kullanılır. Kavram kaydı, ileride ayrı terim sayfasında kuramsal derinlik kazanabilir. ⁴

Türkiye tiyatro pratiğinde İngilizce karşılıklar ekip içi iletişimde sık geçer; canonical kayıtta alias alanı arama için saklanır. ⁵

Aynı sözcük başka grupta farklı anlam taşıyorsa (homograf), ayrı slug ile yönetilir; çift kayıt oluşturulmaz. ⁶

İlişkili terimler: Reji · Mizansen · Bloklama · Sahneleme

Perde (dramatik)

Kısa tanım: Perde (dramatik), tiyatro prodüksiyonunda kullanılan mesleki/teknik bir terimdir.

Perde (dramatik) (Act) terimi, dramatik metin alanında sık kullanılır. Mesleki kullanımda bağlam (prova, temsil, teknik ekip) anlamı belirler. ⁷

Türkiye tiyatro pratiğinde İngilizce karşılıklar ekip içi iletişimde sık geçer; canonical kayıtta alias alanı arama için saklanır. ⁸

Aynı sözcük başka grupta farklı anlam taşıyorsa (homograf), ayrı slug ile yönetilir; çift kayıt oluşturulmaz. ⁹

Kullanım örneği: “Perde (dramatik)…” ifadesi prova notunda sık görülür.

Sahne (dramatik)

Kısa tanım: Sahne (dramatik), tiyatro prodüksiyonunda kullanılan mesleki/teknik bir terimdir.

Sahne (dramatik) (Scene) terimi, dramatik metin alanında sık kullanılır. Mesleki kullanımda bağlam (prova, temsil, teknik ekip) anlamı belirler. ¹⁰

Türkiye tiyatro pratiğinde İngilizce karşılıklar ekip içi iletişimde sık geçer; canonical kayıtta alias alanı arama için saklanır. ¹¹

Aynı sözcük başka grupta farklı anlam taşıyorsa (homograf), ayrı slug ile yönetilir; çift kayıt oluşturulmaz. ¹²

Kullanım örneği: “Sahne (dramatik)…” ifadesi prova notunda sık görülür.

Sekans

Kısa tanım: Sekans, tiyatro prodüksiyonunda kullanılan mesleki/teknik bir terimdir.

Sekans (Sequence) terimi, dramatik metin alanında sık kullanılır. Mesleki kullanımda bağlam (prova, temsil, teknik ekip) anlamı belirler. ¹³

Türkiye tiyatro pratiğinde İngilizce karşılıklar ekip içi iletişimde sık geçer; canonical kayıtta alias alanı arama için saklanır. ¹⁴

Aynı sözcük başka grupta farklı anlam taşıyorsa (homograf), ayrı slug ile yönetilir; çift kayıt oluşturulmaz. ¹⁵

Kullanım örneği: “Sekans…” ifadesi prova notunda sık görülür.

Sahne yönergesi

Kısa tanım: Sahne yönergesi, tiyatro prodüksiyonunda kullanılan mesleki/teknik bir terimdir.

Sahne yönergesi (Stage direction (metin)) terimi, dramatik metin alanında sık kullanılır. Mesleki kullanımda bağlam (prova, temsil, teknik ekip) anlamı belirler. ¹⁶

Türkiye tiyatro pratiğinde İngilizce karşılıklar ekip içi iletişimde sık geçer; canonical kayıtta alias alanı arama için saklanır. ¹⁷

Aynı sözcük başka grupta farklı anlam taşıyorsa (homograf), ayrı slug ile yönetilir; çift kayıt oluşturulmaz. ¹⁸

Kullanım örneği: “Sahne yönergesi…” ifadesi prova notunda sık görülür.

Dramatik yapı

Kısa tanım: Dramatik yapı, tiyatro kuramı veya dramaturji bağlamında kullanılan kavramsal bir terimdir.

Dramatik yapı terimi, dramatik metin alanında sık kullanılır. Kavram kaydı, ileride ayrı terim sayfasında kuramsal derinlik kazanabilir. ¹⁹

Türkiye tiyatro pratiğinde İngilizce karşılıklar ekip içi iletişimde sık geçer; canonical kayıtta alias alanı arama için saklanır. ²⁰

Aynı sözcük başka grupta farklı anlam taşıyorsa (homograf), ayrı slug ile yönetilir; çift kayıt oluşturulmaz. ²¹

Olay örgüsü

Kısa tanım: Olay örgüsü, tiyatro kuramı veya dramaturji bağlamında kullanılan kavramsal bir terimdir.

Olay örgüsü (Plot) terimi, dramatik metin alanında sık kullanılır. Kavram kaydı, ileride ayrı terim sayfasında kuramsal derinlik kazanabilir. ²²

Türkiye tiyatro pratiğinde İngilizce karşılıklar ekip içi iletişimde sık geçer; canonical kayıtta alias alanı arama için saklanır. ²³

Aynı sözcük başka grupta farklı anlam taşıyorsa (homograf), ayrı slug ile yönetilir; çift kayıt oluşturulmaz. ²⁴

Çatışma

Kısa tanım: Çatışma, tiyatro kuramı veya dramaturji bağlamında kullanılan kavramsal bir terimdir.

Çatışma (Conflict) terimi, dramatik metin alanında sık kullanılır. Kavram kaydı, ileride ayrı terim sayfasında kuramsal derinlik kazanabilir. ²⁵

Türkiye tiyatro pratiğinde İngilizce karşılıklar ekip içi iletişimde sık geçer; canonical kayıtta alias alanı arama için saklanır. ²⁶

Aynı sözcük başka grupta farklı anlam taşıyorsa (homograf), ayrı slug ile yönetilir; çift kayıt oluşturulmaz. ²⁷

Protagonist

Kısa tanım: Protagonist, tiyatro kuramı veya dramaturji bağlamında kullanılan kavramsal bir terimdir.

Protagonist terimi, dramatik metin alanında sık kullanılır. Kavram kaydı, ileride ayrı terim sayfasında kuramsal derinlik kazanabilir. ²⁸

Türkiye tiyatro pratiğinde İngilizce karşılıklar ekip içi iletişimde sık geçer; canonical kayıtta alias alanı arama için saklanır. ²⁹

Aynı sözcük başka grupta farklı anlam taşıyorsa (homograf), ayrı slug ile yönetilir; çift kayıt oluşturulmaz. ³⁰

Antagonist

Kısa tanım: Antagonist, tiyatro kuramı veya dramaturji bağlamında kullanılan kavramsal bir terimdir.

Antagonist terimi, dramatik metin alanında sık kullanılır. Kavram kaydı, ileride ayrı terim sayfasında kuramsal derinlik kazanabilir. ³¹

Türkiye tiyatro pratiğinde İngilizce karşılıklar ekip içi iletişimde sık geçer; canonical kayıtta alias alanı arama için saklanır. ³²

Aynı sözcük başka grupta farklı anlam taşıyorsa (homograf), ayrı slug ile yönetilir; çift kayıt oluşturulmaz. ³³

Doruk noktası

Kısa tanım: Doruk noktası, tiyatro kuramı veya dramaturji bağlamında kullanılan kavramsal bir terimdir.

Doruk noktası (Climax) terimi, dramatik metin alanında sık kullanılır. Kavram kaydı, ileride ayrı terim sayfasında kuramsal derinlik kazanabilir. ³⁴

Türkiye tiyatro pratiğinde İngilizce karşılıklar ekip içi iletişimde sık geçer; canonical kayıtta alias alanı arama için saklanır. ³⁵

Aynı sözcük başka grupta farklı anlam taşıyorsa (homograf), ayrı slug ile yönetilir; çift kayıt oluşturulmaz. ³⁶

Çözülme

Kısa tanım: Çözülme, tiyatro kuramı veya dramaturji bağlamında kullanılan kavramsal bir terimdir.

Çözülme (Denouement) terimi, dramatik metin alanında sık kullanılır. Kavram kaydı, ileride ayrı terim sayfasında kuramsal derinlik kazanabilir. ³⁷

Türkiye tiyatro pratiğinde İngilizce karşılıklar ekip içi iletişimde sık geçer; canonical kayıtta alias alanı arama için saklanır. ³⁸

Aynı sözcük başka grupta farklı anlam taşıyorsa (homograf), ayrı slug ile yönetilir; çift kayıt oluşturulmaz. ³⁹

Serim

Kısa tanım: Serim, tiyatro kuramı veya dramaturji bağlamında kullanılan kavramsal bir terimdir.

Serim (Exposition) terimi, dramatik metin alanında sık kullanılır. Kavram kaydı, ileride ayrı terim sayfasında kuramsal derinlik kazanabilir. ⁴⁰

Türkiye tiyatro pratiğinde İngilizce karşılıklar ekip içi iletişimde sık geçer; canonical kayıtta alias alanı arama için saklanır. ⁴¹

Aynı sözcük başka grupta farklı anlam taşıyorsa (homograf), ayrı slug ile yönetilir; çift kayıt oluşturulmaz. ⁴²

Dramatik ironi

Kısa tanım: Dramatik ironi, tiyatro kuramı veya dramaturji bağlamında kullanılan kavramsal bir terimdir.

Dramatik ironi terimi, dramatik metin alanında sık kullanılır. Kavram kaydı, ileride ayrı terim sayfasında kuramsal derinlik kazanabilir. ⁴³

Türkiye tiyatro pratiğinde İngilizce karşılıklar ekip içi iletişimde sık geçer; canonical kayıtta alias alanı arama için saklanır. ⁴⁴

Aynı sözcük başka grupta farklı anlam taşıyorsa (homograf), ayrı slug ile yönetilir; çift kayıt oluşturulmaz. ⁴⁵

Dramatis personae

Kısa tanım: Dramatis personae, tiyatro prodüksiyonunda kullanılan mesleki/teknik bir terimdir.

Dramatis personae (Karakter listesi) terimi, dramatik metin alanında sık kullanılır. Mesleki kullanımda bağlam (prova, temsil, teknik ekip) anlamı belirler. ⁴⁶

Türkiye tiyatro pratiğinde İngilizce karşılıklar ekip içi iletişimde sık geçer; canonical kayıtta alias alanı arama için saklanır. ⁴⁷

Aynı sözcük başka grupta farklı anlam taşıyorsa (homograf), ayrı slug ile yönetilir; çift kayıt oluşturulmaz. ⁴⁸

Kullanım örneği: “Dramatis personae…” ifadesi prova notunda sık görülür.

Aside

Kısa tanım: Aside, tiyatro prodüksiyonunda kullanılan mesleki/teknik bir terimdir.

Aside (Aside (monolog türü)) terimi, dramatik metin alanında sık kullanılır. Mesleki kullanımda bağlam (prova, temsil, teknik ekip) anlamı belirler. ⁴⁹

Türkiye tiyatro pratiğinde İngilizce karşılıklar ekip içi iletişimde sık geçer; canonical kayıtta alias alanı arama için saklanır. ⁵⁰

Aynı sözcük başka grupta farklı anlam taşıyorsa (homograf), ayrı slug ile yönetilir; çift kayıt oluşturulmaz. ⁵¹

Kullanım örneği: “Aside…” ifadesi prova notunda sık görülür.

Katharsis

Kısa tanım: Tragedya deneyiminde seyircide arınma/ duygu düzenlemesi etkisi (Aristoteles geleneği).

Poetika bağlamında tartışmalı kavram; dramaturji hub’ında kuramsal derinlik, Kuramlar makalesi tekrarından kaçınılarak tanım düzeyinde tutulur. ⁵²

İlişkili terimler: Tragedya · Temsil · Dramatik yapı

Dramatik eylem

Kısa tanım: Dramatik eylem, tiyatro kuramı veya dramaturji bağlamında kullanılan kavramsal bir terimdir.

Dramatik eylem terimi, dramatik metin alanında sık kullanılır. Kavram kaydı, ileride ayrı terim sayfasında kuramsal derinlik kazanabilir. ⁵³

Türkiye tiyatro pratiğinde İngilizce karşılıklar ekip içi iletişimde sık geçer; canonical kayıtta alias alanı arama için saklanır. ⁵⁴

Aynı sözcük başka grupta farklı anlam taşıyorsa (homograf), ayrı slug ile yönetilir; çift kayıt oluşturulmaz. ⁵⁵

Temsil

Kısa tanım: Temsil, tiyatro kuramı veya dramaturji bağlamında kullanılan kavramsal bir terimdir.

Temsil terimi, dramatik metin alanında sık kullanılır. Kavram kaydı, ileride ayrı terim sayfasında kuramsal derinlik kazanabilir. ⁵⁶

Türkiye tiyatro pratiğinde İngilizce karşılıklar ekip içi iletişimde sık geçer; canonical kayıtta alias alanı arama için saklanır. ⁵⁷

Aynı sözcük başka grupta farklı anlam taşıyorsa (homograf), ayrı slug ile yönetilir; çift kayıt oluşturulmaz. ⁵⁸

İlişkili terimler: Replik · Tirat · Monolog · Diyalog

Yabancılaştırma

Kısa tanım: Seyirciyi tanıdık temsil kalıplarından uzaklaştırarak eleştirel okuma çağıran estrangement etkisi.

Brecht geleneğinde Verfremdung; ayrıntılı kuram anlatımı Tiyatro Kuramları serisinde. ⁵⁹

İlişkili terimler: Epik tiyatro · Temsil · Dramaturji

Özdeşleşme

Kısa tanım: Özdeşleşme, tiyatro kuramı veya dramaturji bağlamında kullanılan kavramsal bir terimdir.

Özdeşleşme (Identification) terimi, dramatik metin alanında sık kullanılır. Kavram kaydı, ileride ayrı terim sayfasında kuramsal derinlik kazanabilir. ⁶⁰

Türkiye tiyatro pratiğinde İngilizce karşılıklar ekip içi iletişimde sık geçer; canonical kayıtta alias alanı arama için saklanır. ⁶¹

Aynı sözcük başka grupta farklı anlam taşıyorsa (homograf), ayrı slug ile yönetilir; çift kayıt oluşturulmaz. ⁶²

Subplot

Kısa tanım: Subplot, tiyatro prodüksiyonunda kullanılan mesleki/teknik bir terimdir.

Subplot (Yan olay hattı) terimi, dramatik metin alanında sık kullanılır. Mesleki kullanımda bağlam (prova, temsil, teknik ekip) anlamı belirler. ⁶³

Türkiye tiyatro pratiğinde İngilizce karşılıklar ekip içi iletişimde sık geçer; canonical kayıtta alias alanı arama için saklanır. ⁶⁴

Aynı sözcük başka grupta farklı anlam taşıyorsa (homograf), ayrı slug ile yönetilir; çift kayıt oluşturulmaz. ⁶⁵

Kullanım örneği: “Subplot…” ifadesi prova notunda sık görülür.

Inciting incident

Kısa tanım: Inciting incident, tiyatro kuramı veya dramaturji bağlamında kullanılan kavramsal bir terimdir.

Inciting incident (Tetikleyici olay) terimi, dramatik metin alanında sık kullanılır. Kavram kaydı, ileride ayrı terim sayfasında kuramsal derinlik kazanabilir. ⁶⁶

Türkiye tiyatro pratiğinde İngilizce karşılıklar ekip içi iletişimde sık geçer; canonical kayıtta alias alanı arama için saklanır. ⁶⁷

Aynı sözcük başka grupta farklı anlam taşıyorsa (homograf), ayrı slug ile yönetilir; çift kayıt oluşturulmaz. ⁶⁸

Foreshadowing

Kısa tanım: Foreshadowing, tiyatro kuramı veya dramaturji bağlamında kullanılan kavramsal bir terimdir.

Foreshadowing (Önsemdirme) terimi, dramatik metin alanında sık kullanılır. Kavram kaydı, ileride ayrı terim sayfasında kuramsal derinlik kazanabilir. ⁶⁹

Türkiye tiyatro pratiğinde İngilizce karşılıklar ekip içi iletişimde sık geçer; canonical kayıtta alias alanı arama için saklanır. ⁷⁰

Aynı sözcük başka grupta farklı anlam taşıyorsa (homograf), ayrı slug ile yönetilir; çift kayıt oluşturulmaz. ⁷¹