Kostüm ve Makyaj Terimleri: Görünüm ve Atölye Dili

Karakter görünümünün oluşturulması, atölye süreçleri ve temsil günü operasyonlarına ait kostüm ve makyaj terminolojisi.

Eylül Tiyatro · 13 Ekim 2026 · Yaklaşık 10 dk okuma

Giriş: Kostüm ve makyaj

Sahne kostümü ve makyajı, karakter okumasının görsel katmanını oluşturur; quick change ve dresser gibi terimler prodüksiyon hızını yönetir. Rosemarie Ingham kostüm teknisyeni el kitabında atölye terminolojisini tanımlar. ¹

Gillette kostüm ve makyaj bölümlerinde dönem, eskitme ve protez kavramlarını prodüksiyon süreciyle bağlar. ²

Pavis sözlüğünde kostüm ve makyaj terimleri, karakterin görünürlüğünü kuran sahneleme öğeleri arasında sınıflandırılır. ³

Planlama ve prova

Costume plot, fitting, face chart ve gardırop yönetimi, kostüm departmanının dokümantasyon dilidir. Ingham fitting sürecinde ölçü, drape ve stitcher rollerini ayrıştırır. ⁴

Kostüm provası terimi oyunculuk ve prova gruplarıyla ilişkilidir; quick change booth ve dresser atamaları temsil günü operasyonunu tanımlar.

Holloway prodüksiyon rehberinde kostüm ve aksesuar bölümlerinin oyuncularla diğer teknik bölümlerden daha yakın çalıştığını belirtir. ⁵

Makyaj, protez ve dönem görünümü

Karakter makyajı ile sahne makyajı ayrımı, ışık ve mesafe koşullarına göre yoğunluk ve renk seçimini etkiler. Gillette makyaj bölümünde fondöten ile ışık–gölge (highlight/shadow) uygulamalarını açıklar. ⁶

Peruk, protez ve eskitme (distressing) terimleri atölye becerilerini adlandırır; dönem kostümü araştırması dramaturji ile kesişir. Carter atölyede kullanılan kumaş türlerini ve tanımlarını listeler. ⁷

Thorne arena ve açık sahnede kostüm, aksesuar ve mobilyanın sahne resminin asıl taşıyıcıları olduğunu vurgular. ⁸

Strong tiyatro binaları rehberinde gardırop ve makyaj odası yerleşiminin servis koridorlarıyla ilişkisini planlama açısından vurgular. ⁹

Balme tiyatro teriminin bina ve sanat biçiminin yanı sıra bir kurumu da adlandırdığını hatırlatır. ¹⁰ Bu rehberdeki terimler canonical slug ile A–Z sözlük altyapısına bağlanacaktır.

Tarihsel arka plan: dönem kostümü ve makyaj gelenekleri

Bugün “dönem kostümü” dediğimiz uygulama tiyatro tarihinde görece geç yerleşmiştir. Brockett ve Hildy, 18. yüzyıl Fransız sahnesinde karakterlerin çoğunun oyuncuların karşılayabildiği ölçüde gösterişli, çağdaş giysilerle giydirildiğini aktarır. ¹¹ Aynı yazarlar, Clairon ve Lekain’in bu gelenekten ayrılarak her rolü uygun biçimde giydirmeye çalıştığını belirtir. ¹²

Makyaj terimlerinin kökleri ise yalnızca Batı sahnesine dayanmaz. The Cambridge Guide to Theatre, makyajın Çin sahne sanatlarının çok eski bir öğesi olduğunu ve tiyatroda başlangıçta yalın biçimde ortaya çıktığını kaydeder. ¹³ Aynı rehber, bazı geleneklerde makyajın başlı başına bir maske işlevi görebildiğini de belirtir. ¹⁴ Bu nedenle “karakter makyajı”, “stilize makyaj” ve “maske” terimleri arasındaki sınır, geleneğe göre değişen bir yelpaze olarak okunmalıdır.

Oyuncu açısından kostüm: dış görünüş ve iç hazırlık

Kostüm ve makyaj, oyuncunun karakter çalışmasının yerine geçmez. Stanislavski, oyuncuların temsil öncesinde dış görünüşlerini karaktere benzetmek için makyaj yapıp giyindiklerini, ancak asıl gerekli olanı, yani yüreklerini ve zihinlerini de “makyajlayıp giydirmeyi” unuttuklarını yazar. ¹⁵

Uta Hagen ise dönem oyunlarında oyuncunun tarihsel kostüm ya da eşya kiralayabileceğini, fakat keşfin önemli bir bölümünün kolayca bulunabilen giysi ve nesnelere karakterin anlamlarını yüklemekten (endowment) geçtiğini söyler. ¹⁶ Prova kostümü (rehearsal costume) teriminin pratik gerekçesi budur: oyuncu, son kostüm hazır olmadan önce bedenini o giysinin ağırlığına ve sınırlarına alıştırır.

Kostüm aynı zamanda bir uzlaşma konusudur. Cole, bir oyuncunun tasarımcının sağladığı kostümü karakterine “yanlış” bulup reddettiği, oysa kostümün provanın ilk günü gösterilen ve o zaman beğenilen çizimin tıpatıp aynısı olduğu bir anı aktarır. ¹⁷ Stanislavski de oyuncuların doğru ayakkabı, temiz tayt, üstüne oturan giysi ve gerçek saçtan peruk için gardırop, makyaj ve aksesuar bölümleriyle tek tek uğraşmak zorunda kaldıklarını anlatır. ¹⁸

Kostüm, ışık ve teknik prova

Kostüm rengi sahnede tek başına değil, ışıkla birlikte algılanır. Francis Reid, kostüm kumaşının ya da oyuncu teninin ışığa ancak malzemede ışıkla aynı temel renkte bir pigment bulunduğunda olumlu karşılık verdiğini açıklar. ¹⁹ Gillette de ışık tasarımcısının kostüm tasarımcısıyla görüşerek renk paletini öğrenmesi gerektiğini ve kostümler ışık altında sahneye çıktığında bu paletin değişmemesini sağlamanın ışık tasarımcısının sorumluluğu olduğunu vurgular. ²⁰

Bu nedenle kostüm tasarımcısı teknik provalarda da etkin rol oynar. Susan Letzler Cole, bir prodüksiyonda kostüm tasarımcısının teknik provalarda hazır bulunarak kostümleri hem durağan hem hareket hâlinde, farklı ışık koşulları altında inceleyip yeniden düzenlediğini aktarır. ²¹ Dress parade, kostüm provası ve teknik prova terimleri, bu ortak çalışmanın takvimdeki karşılıklarıdır.

Terimler sözlüğü

Aşağıdaki kayıtlar bu grubun canonical terim listesine karşılık gelir; ileride ayrı terim sayfalarına genişletilecektir.

Kostüm

Kısa tanım: Bir karakterin sahnede giydiği ve taşıdığı giysi, makyaj ve aksesuarların bütünü.

Gillette kostümü yalnızca giysiyle sınırlamaz; makyajı ve şapka, eşarp, yelpaze, baston, şemsiye, mücevher gibi aksesuarları da her karakterin giydiği ya da taşıdığı öğeler arasında sayar ve bunların tasarımını kostüm tasarımcısının alanı olarak tanımlar. ²² Pavis çağdaş sahnelemede kostümün giderek önem kazandığını ve Tairov’un deyişiyle “oyuncunun ikinci derisi”ne dönüştüğünü yazar; iyi bir kostüm, anlam kaymalarıyla bütün temsili yeniden yorumlar. ²³

Kullanım örneği: “Kostüm, karakterin sınıfını daha ilk girişte söylüyor.”

İlişkili terimler: Dönem kostümü · Costume plot · Gardırop

Gardırop

Kısa tanım: Temsil süresince kostümlerin bakımını, düzenini ve değişimlerini yürüten kostüm birimi (wardrobe).

Gardırop sorumlusu (wardrobe supervisor; wardrobe master/mistress) bütün kostüm ve aksesuarlardan sorumludur; ekip onun yönetiminde kostümleri temizler, ütüler, saklar, düzenler ve perukları şekillendirir. Giydiriciler ve gardırop onarım personeli genel provalar ile temsiller sırasında çalışır. ²⁴ Ingham’ın görev tanımında gardırop bakım sorumlusu her temsildeki değişimleri düzenler, giydiricileri yönetir ve kostümlerin yıkanması, temizlenmesi ve onarımından sorumludur. ²⁵ Bir gardırop sorumlusuna göre haftada sekiz temsil giyilen bir kostüm bir ayda, günlük giyilen bir iş üniformasının bir yılda gördüğü kadar yıpranır. ²⁶

Kullanım örneği: “Gardırop, ikinci perde kostümlerini ara bitmeden ütüleyip askıya aldı.”

İlişkili terimler: Dresser · Quick change · Kostüm

Quick change

Kısa tanım: Temsil sırasında, gerektiğinde sahne arkasına kurulan bir kabinde ve giydirici yardımıyla yapılan hızlı kostüm değişimi.

Giydiriciler genel prova ve temsillerde oyunculara kostümlerini giymede ve hızlı değişimlerde yardım eder. ²⁷ Quick change kabinleri yükleme (load-in) sırasında kurulur; karanlıkta çalışan gardırop ekibi iki elini serbest bırakan ağız lambasını (bite-light) tercih eder. ²⁸ Kostüm de değişime göre hazırlanabilir: Ingham hızlı değişim için kravatı oyuncuya bağlayıp ense ortasından kesmeyi, uçlara lastik ekleyerek kolayca kapanmasını sağlamayı önerir. ²⁹

Kullanım örneği: “Üçüncü sahneden sonra kırk saniyelik bir quick change var; giydirici kabinde hazır beklesin.”

İlişkili terimler: Dresser · Gardırop · Costume plot

Sahne makyajı

Kısa tanım: Oyuncunun yüzünü sahne ışığı ve seyirci mesafesi koşullarında okunur kılmak için uygulanan makyaj.

Gillette’in düzeltici makyaj (corrective makeup) olarak adlandırdığı uygulama, amaç bakımından gündelik makyaja benzer: oyuncunun doğal görünümünü güçlendirir ve genellikle bir fondöten rengiyle başlar. ³⁰ Işık ve gölgeler fondötenin üzerine uygulanır; ışık (highlight) çevredeki deriden daha çok, gölge daha az ışık yansıtan alandır, bu yüzden highlight rengi fondötenin daha açık bir tonudur. ³¹ Sahne makyajının işlevi her zaman güzelleştirmek olmamıştır: Pavis, Yunanların makyajı oyuncuları güzelleştirmek için değil ritüel bir renk vermek için kullandığını yazar. ³²

Kullanım örneği: “Sahne makyajında elmacık kemiklerine biraz daha gölge ver; arka sıralardan yüz düz görünüyor.”

İlişkili terimler: Karakter makyajı · Face chart · Protez

Karakter makyajı

Kısa tanım: Oyuncunun yüzünü karakterin yaşına ve fiziksel özelliklerine göre dönüştüren makyaj.

Makyaj tasarımı “Bu oyun için makyaj neye benzemeli?” sorusuyla başlar; yanıt metin okunarak ve her karakter hakkında sorular sorularak bulunur, kostüm tasarımcısıyla konuşmalar da araştırmanın ana kaynaklarındandır. ³³ Gillette’in örnek makyaj çalışma kâğıdında burun macunla (putty) biçimlendirilir, kırışıklıklar lateksle yapılır, boyun ve çene highlight ile gölgeyle vurgulanır. ³⁴ Protez ya da yaşlandırma gerektiğinde oyunculara makyaj uygulamasında yardım edecek küçük bir ekip gerekebilir. ³⁵

Kullanım örneği: “Yirmi beş yaşındaki oyuncu, karakter makyajıyla ikinci perdede yetmişlik bir dedeye dönüşüyor.”

İlişkili terimler: Sahne makyajı · Protez · Face chart

Peruk

Kısa tanım: Karakterin saç biçimini, özellikle dönem saç modelini sağlamak için kullanılan takma saç (wig).

Peruk kostümün önemli bir öğesidir; belirli bir tarihsel dönemin doğru saç biçimini elde etmek için çoğu zaman peruk kullanmak gerekir. ³⁶ Pek çok dönemden oyun sahneleyen tiyatrolar kadrolarında, çoğu zaman ayrı bir peruk odasında çalışan bir peruk ve saç stilisti bulundurur; yalnızca birkaç temsil sürecek bir prodüksiyon için kiralık peruk en iyi ve en ucuz çözüm olabilir. ³⁷

Kullanım örneği: “On sekizinci yüzyıl sahnesi için pudralı perukları kiralamak, yaptırmaktan ucuz geldi.”

İlişkili terimler: Dönem kostümü · Karakter makyajı · Gardırop

Protez

Kısa tanım: Yüze ya da bedene yapıştırılarak biçimini değiştiren üç boyutlu makyaj parçası (prosthetic).

Lateks burunlar, çeneler, kel başlıklar ve kaş blokları gibi protez parçalar satın alınabilir ya da atölyede yapılabilir. ³⁸ Parçalar greasepaint veya krem makyajla kapatılır; birkaç rengin noktalama (stippling) tekniğiyle uygulanması protezle oyuncunun derisi arasındaki geçişi yumuşatır. ³⁹

Kullanım örneği: “Lateks burun protezi her temsil öncesi yeniden yapıştırılıyor.”

İlişkili terimler: Karakter makyajı · Sahne makyajı · Face chart

Eskitme

Kısa tanım: Yeni dikilmiş ya da satın alınmış giysiyi kullanılmış, kirli ya da yıpranmış gösterme işlemi (distressing, aging).

Ingham’a göre distressing, yeni dikilmiş ya da satın alınmış giysileri eski giysilere dönüştürme işlemidir: kimi zaman hafif kullanılmış, kimi zaman kirli ve terli, kimi zaman paramparça. ⁴⁰ Eski kazak, ceket ve ceplerin biçimini kaybetmesi, giysi dikildikten sonra kumaşı ıslatıp çekiştirerek taklit edilebilir. ⁴¹

Kullanım örneği: “Askerlerin ceketlerini eskitmeye gönderdik; yeni görünmeleri sahneyi bozuyordu.”

İlişkili terimler: Dönem kostümü · Kostüm · Gardırop

Dönem kostümü

Kısa tanım: Oyunun geçtiği tarihsel dönemin giyim biçimine dayanan ya da onu yorumlayan kostüm.

Dönem kostümü her zaman birebir kopya değildir; bazı tasarımcılar çeşitli kaynakları inceleyip dönemin genel üslubunu yansıtan yeni bir şey tasarlar. ⁴² Her dönemin giyimi gençliği ve yaşlılığı ayıran kendine özgü özellikler taşır. ⁴³ Atölye tarafında dönem kalıbı araştırması, tarih boyunca giysi kesip dikenlerin kumaşı bedene oturtma sorununu nasıl çözdüğünü inceler. ⁴⁴

Kullanım örneği: “Dönem kostümlerinde korseler aslına uygun, ama renkler bilinçli olarak modern.”

İlişkili terimler: Kostüm · Peruk · Eskitme

Costume plot

Kısa tanım: Hangi karakterin hangi sahnede bulunduğunu ve nasıl göründüğünü sahne sahne gösteren kostüm planı.

Kostüm tasarımcısı metni incelerken bir costume plot düzenlemeye başlar: her sahnede hangi karakterin bulunduğunu, sosyoekonomik durumunu ve diyalogda geçen görünüm ayrıntılarını gösterir. ⁴⁵ Temsil aşamasında buna karşılık gelen belge kostüm listesi ve oyuncu bazlı giydirme listesidir (dressing list): giydiriciler ve gardırop ekibi her kostümün bütün parçalarının bir arada ve doğru yerde olduğunu her temsil öncesi bu listeyle denetler. ⁴⁶

Kullanım örneği: “Costume plot’a göre Lady Macbeth birinci perdede üç kez kostüm değiştiriyor.”

İlişkili terimler: Quick change · Dresser · Kostüm

Fitting

Kısa tanım: Kostümün yapım sürecinde oyuncunun üzerinde denenip ayarlandığı prova (kostüm provası).

İyi uyumun ilk adımı iyi bir fitting, çoğu zaman da bir dizi fitting’dir; ne kadar güzel tasarlanmış ve dikilmiş olursa olsun oyuncuya oturmayan kostüm işlevini yitirir. Kötü oturan bir kostüm oyuncuyu rahatsız etmekle kalmaz, en parlak tasarımın etkisini de yok eder. ⁴⁷ Kumaş fitting’inde düzeltmeler iğnelenir, etek boyu işaretlenir ve atölye ekibi fitting notlarını kaydeder. ⁴⁸

Kullanım örneği: “Perşembe günkü fitting’de ceketin omuzlarını daraltıp etek boyunu işaretledik.”

İlişkili terimler: Kostüm · Costume plot · Dresser

Dresser

Kısa tanım: Genel prova ve temsillerde oyuncuların kostüm giymesine ve hızlı değişimlerine yardım eden giydirici.

Giydiriciler oyunculara kostümlerini giymede, hızlı değişimlerde ve benzeri işlerde yardım eder; gardırop onarım personeliyle birlikte genel provalar ve temsiller sırasında çalışırlar. ⁴⁹ Her oyuncu için hazırlanan giydirme listesi oyunu, rolü, oyuncuyu ve giydiriciyi belirtir; genellikle oyuncunun makyaj odasına asılır. ⁵⁰ Giydiriciler gardırop bakım sorumlusunun yönetiminde çalışır. ⁵¹

Kullanım örneği: “Giydirici, oyuncunun ceketini kulisin sol tarafında açık tutarak bekliyordu.”

İlişkili terimler: Quick change · Gardırop · Costume plot

Face chart

Kısa tanım: Oyuncunun yüz taslağı üzerine makyaj tasarımının ve uygulama notlarının işlendiği çalışma kâğıdı (makyaj kartı).

Makyaj tasarımı oyuncunun yüzüne uyarlanır: bir fotoğraftan yüzün dış hattı aydınger kâğıdına aktarılır ve idealize edilmiş tasarım bu yüz temsilinin üzerine yeniden çizilir. ⁵² Gillette’in örnek çalışma kâğıdında burun, çene ve boyun için ayrı uygulama notları, fondöten ile highlight ve gölge renkleri, noktalama ve pudra talimatları yer alır. ⁵³

Kullanım örneği: “Makyaj sorumlusu her oyuncunun face chart’ını aynanın kenarına iliştirdi.”

İlişkili terimler: Sahne makyajı · Karakter makyajı · Protez

Dipnotlar

↩ 1. Rosemarie Ingham; Liz Covey, The Costume Technician's Handbook, pp. 32-35 — Ingham kostüm atölyesi terminolojisini el kitabında tanımlar.
↩ 2. J. Michael Gillette, Theatrical Design and Production: An Introduction to Scene Design and Construction, Lighting, Sound, Costume, and Makeup, pp. 408, 424 — Gillette dönem kostümü ve eskitme kavramlarını prodüksiyon süreciyle bağlar.
↩ 3. Patrice Pavis, Dictionary of the Theatre: Terms, Concepts, and Analysis, pp. 80-82, 201-202 — Pavis kostüm ve makyaj terimlerini sahneleme öğeleri arasında sınıflandırır.
↩ 4. Rosemarie Ingham; Liz Covey, The Costume Technician's Handbook, pp. 35, 247-248 — Ingham fitting sürecinde ölçü, drape ve stitcher rollerini ayrıştırır.
↩ 5. John Holloway, Illustrated Theatre Production Guide, p. 13 — Holloway kostüm ve aksesuar bölümlerinin oyuncularla diğer teknik bölümlerden daha yakın çalıştığını belirtir.
↩ 6. J. Michael Gillette, Theatrical Design and Production: An Introduction to Scene Design and Construction, Lighting, Sound, Costume, and Makeup, pp. 455-462 — Gillette makyaj bölümünde fondöten ile ışık–gölge (highlight/shadow) uygulamalarını açıklar.
↩ 7. Paul Carter, Backstage Handbook: An Illustrated Almanac of Technical Information, pp. 144-149 — Carter atölyede kullanılan kumaş türlerini ve tanımlarını listeler.
↩ 8. Gary Thorne, Stage Design: A Practical Guide, chapter 5: Theatre Space and Types — Thorne arena ve açık sahnede kostüm, aksesuar ve mobilyanın sahne resminin asıl taşıyıcıları olduğunu vurgular.
↩ 9. Judith Strong, Theatre buildings, pp. 150-153 — Strong gardırop ve makyaj odası yerleşimini planlama açısından vurgular.
↩ 10. Christopher B. Balme, The Cambridge Introduction to Theatre Studies, pp. 1-14 (Introduction: theatre and theatre studies) — Balme tiyatro teriminin bina ve sanat biçiminin yanı sıra bir kurumu da adlandırdığını hatırlatır.
↩ 11. Oscar G. Brockett; Franklin J. Hildy, History of the Theatre, p. 246 — Brockett 18. yüzyıl Fransız sahnesinde karakterlerin çoğunlukla çağdaş ve gösterişli giysilerle giydirildiğini aktarır.
↩ 12. Oscar G. Brockett; Franklin J. Hildy, History of the Theatre, p. 247 — Brockett Clairon ve Lekain’in her rolü uygun biçimde giydirmeye çalıştığını belirtir.
↩ 13. Martin Banham, The Cambridge Guide to Theatre, p. 203 — Banham makyajın Çin sahne sanatlarının çok eski bir öğesi olduğunu ve tiyatroda başlangıçta yalın olduğunu kaydeder.
↩ 14. Martin Banham, The Cambridge Guide to Theatre, p. 688 — Banham bazı geleneklerde makyajın bir maske işlevi görebildiğini belirtir.
↩ 15. Konstantin Stanislavski, An Actor's Work, p. 312 — Stanislavski oyuncuların makyaj yapıp giyinirken iç hazırlığı, yani yürek ve zihni hazırlamayı unuttuklarını yazar.
↩ 16. Uta Hagen, Respect for Acting, p. 138 — Hagen dönem oyunlarında kostüm kiralanabileceğini, ancak keşfin önemli bölümünün mevcut giysi ve nesnelere anlam yüklemekten geçtiğini söyler.
↩ 17. Susan Letzler Cole, Directors in Rehearsal: A Hidden World, p. 237 — Cole bir oyuncunun ilk gün beğendiği çizimin aynısı olan kostümü sonradan karakterine yanlış bulup reddettiğini aktarır.
↩ 18. Konstantin Stanislavski, An Actor's Work, p. 599 — Stanislavski oyuncuların doğru ayakkabı, giysi ve peruk için gardırop, makyaj ve aksesuar bölümleriyle uğraştıklarını anlatır.
↩ 19. Francis Reid, The Stage Lighting Handbook, p. 75 — Reid kostüm kumaşının ışığa ancak malzemede ışıkla aynı temel renkte pigment varsa olumlu karşılık verdiğini açıklar.
↩ 20. J. Michael Gillette, Designing with Light: An Introduction to Stage Lighting, p. 21 — Gillette ışık tasarımcısının kostüm paletini öğrenmesi ve paletin ışık altında değişmemesini sağlaması gerektiğini vurgular.
↩ 21. Susan Letzler Cole, Directors in Rehearsal: A Hidden World, p. 258 — Cole kostüm tasarımcısının teknik provalarda kostümleri farklı ışık koşullarında inceleyip yeniden düzenlediğini aktarır.
↩ 22. J. Michael Gillette, Theatrical Design and Production: An Introduction to Scene Design and Construction, Lighting, Sound, Costume, and Makeup, p. 400 — Gillette kostümü makyaj ve şapka, eşarp, yelpaze, baston, şemsiye, mücevher gibi aksesuarlar dahil her karakterin giydiği ya da taşıdığı öğeler olarak tanımlar ve bunların tasarımını kostüm tasarımcısının alanı sayar.
↩ 23. Patrice Pavis, Dictionary of the Theatre: Terms, Concepts, and Analysis, pp. 80, 82 — Pavis kostümün çağdaş sahnelemede giderek önem kazandığını, Tairov’un sözünü ettiği “oyuncunun ikinci derisi”ne dönüştüğünü ve iyi bir kostümün anlam kaymalarıyla bütün temsili yeniden yorumladığını yazar.
↩ 24. J. Michael Gillette, Theatrical Design and Production: An Introduction to Scene Design and Construction, Lighting, Sound, Costume, and Makeup, pp. 18, 424 — Gillette gardırop sorumlusunun bütün kostüm ve aksesuarlardan sorumlu olduğunu, ekibin onun yönetiminde kostümleri temizleyip ütülediğini, sakladığını, düzenlediğini ve perukları şekillendirdiğini; giydiricilerle gardırop onarım personelinin genel prova ve temsillerde çalıştığını yazar.
↩ 25. Rosemarie Ingham; Liz Covey, The Costume Technician's Handbook, p. 35 — Ingham gardırop bakım sorumlusunun her temsilde değişimleri düzenleyip yönettiğini, giydiricileri denetlediğini ve kostümlerin yıkanması, temizlenmesi ve onarımından sorumlu olduğunu listeler.
↩ 26. Rosemarie Ingham; Liz Covey, The Costume Technician's Handbook, p. 401 — Ingham bir gardırop sorumlusunun, haftada sekiz temsil sahnede giyilen bir kostümün bir ayda, her gün giyilen bir üniformanın bir yılda gördüğü kadar yıprandığını belirttiğini aktarır.
↩ 27. J. Michael Gillette, Theatrical Design and Production: An Introduction to Scene Design and Construction, Lighting, Sound, Costume, and Makeup, p. 18 — Gillette giydiricilerin oyunculara kostümlerini giymede ve hızlı değişimlerde yardım edebileceğini belirtir.
↩ 28. John Holloway, Illustrated Theatre Production Guide, pp. 6, 21 — Holloway gardırop çalışanlarının iki elini serbest bırakmak için ağza alınan bite-light’ı tercih ettiğini ve quick change kabinlerinin load-in sırasında kurulduğunu yazar.
↩ 29. Rosemarie Ingham; Liz Covey, The Costume Technician's Handbook, p. 347 — Ingham hızlı değişim gereken durumlarda kravatın oyuncu üzerinde bağlanıp arka ortadan kesilmesini ve uçlarına lastik eklenerek sıkıca kapanmasını önerir.
↩ 30. J. Michael Gillette, Theatrical Design and Production: An Introduction to Scene Design and Construction, Lighting, Sound, Costume, and Makeup, p. 462 — Gillette düzeltici makyajın amaç ve tasarım bakımından gündelik makyaja benzediğini, oyuncunun doğal görünümünü güçlendirdiğini ve genellikle bir fondöten rengiyle başladığını yazar.
↩ 31. J. Michael Gillette, Theatrical Design and Production: An Introduction to Scene Design and Construction, Lighting, Sound, Costume, and Makeup, pp. 455, 460 — Gillette highlight ve gölgelerin fondötenin üzerine uygulandığını, highlight’ın çevredeki deriden daha çok, gölgenin daha az ışık yansıtan alan olduğunu ve highlight renginin fondötenin daha açık bir tonu olduğunu açıklar.
↩ 32. Patrice Pavis, Dictionary of the Theatre: Terms, Concepts, and Analysis, p. 201 — Pavis Yunanların makyajı oyuncuları güzelleştirmek için değil, ritüel bir renk vermek için kullandığını yazar.
↩ 33. J. Michael Gillette, Theatrical Design and Production: An Introduction to Scene Design and Construction, Lighting, Sound, Costume, and Makeup, p. 452 — Gillette makyaj tasarımında analizin “Bu oyun için makyaj neye benzemeli?” sorusuyla başladığını, yanıtın metin okunarak ve sorular sorularak bulunduğunu, birincil araştırma kaynaklarının tasarımcının metin analizi ve kostüm tasarımcısıyla konuşmalar olduğunu yazar.
↩ 34. J. Michael Gillette, Theatrical Design and Production: An Introduction to Scene Design and Construction, Lighting, Sound, Costume, and Makeup, p. 456 — Gillette’in örnek makyaj çalışma kâğıdı burnun macunla biçimlendirilmesini, kırışıklıklar için lateks kullanılmasını ve boyunda kemik üstüne highlight, altına gölge verilmesini içerir.
↩ 35. J. Michael Gillette, Theatrical Design and Production: An Introduction to Scene Design and Construction, Lighting, Sound, Costume, and Makeup, p. 18 — Gillette protez ya da yaşlandırma gerektiğinde veya oyuncuların bir kısmı makyajda deneyimsizse makyaj uygulamasına yardım edecek küçük bir ekip gerekebileceğini belirtir.
↩ 36. J. Michael Gillette, Theatrical Design and Production: An Introduction to Scene Design and Construction, Lighting, Sound, Costume, and Makeup, p. 445 — Gillette perukun kostümün önemli bir öğesi olduğunu ve belirli bir tarihsel dönem için doğru saç biçimini elde etmek amacıyla sık sık peruk kullanmak gerektiğini yazar.
↩ 37. Rosemarie Ingham; Liz Covey, The Costume Technician's Handbook, pp. 289, 297 — Ingham pek çok dönemden oyun sahneleyen tiyatroların çoğu zaman ayrı bir peruk odasında çalışan peruk ve saç stilisti bulundurduğunu, yalnızca birkaç temsil süren bir prodüksiyon için kiralık perukun en iyi ve en ucuz çözüm olabileceğini yazar.
↩ 38. J. Michael Gillette, Theatrical Design and Production: An Introduction to Scene Design and Construction, Lighting, Sound, Costume, and Makeup, p. 466 — Gillette lateks burun, çene, kel başlık ve kaş bloğu gibi protez parçaların satın alınabileceğini ya da atölyede yapılabileceğini yazar.
↩ 39. J. Michael Gillette, Theatrical Design and Production: An Introduction to Scene Design and Construction, Lighting, Sound, Costume, and Makeup, p. 469 — Gillette protezlerin greasepaint veya krem makyajla kapatılabileceğini ve birkaç renkle noktalamanın protezle oyuncunun derisi arasındaki geçişi kaynaştırmaya yardım ettiğini açıklar.
↩ 40. Rosemarie Ingham; Liz Covey, The Costume Technician's Handbook, p. 400 — Ingham distressing’i yeni dikilmiş ya da satın alınmış giysileri bazen hafif kullanılmış, bazen kirli ve terli, bazen de paramparça eski giysilere dönüştürme işlemi olarak tanımlar.
↩ 41. J. Michael Gillette, Theatrical Design and Production: An Introduction to Scene Design and Construction, Lighting, Sound, Costume, and Makeup, p. 445 — Gillette eski kazak, ceket ve ceplerin biçimini kaybederek yaşını gösterdiğini ve bunun giysi dikildikten sonra kumaşı ıslatıp gererek taklit edilebileceğini yazar.
↩ 42. J. Michael Gillette, Theatrical Design and Production: An Introduction to Scene Design and Construction, Lighting, Sound, Costume, and Makeup, p. 23 — Gillette bazı tasarımcıların çeşitli kaynakları inceleyip dönemin genel üslubunu yansıtan yeni bir şey tasarladığını belirtir.
↩ 43. J. Michael Gillette, Theatrical Design and Production: An Introduction to Scene Design and Construction, Lighting, Sound, Costume, and Makeup, p. 404 — Gillette her dönemin giyiminin gençlikle yaşlılığı ayıran kendi özelliklerine sahip olduğunu yazar.
↩ 44. Rosemarie Ingham; Liz Covey, The Costume Technician's Handbook, p. 99 — Ingham dönem kalıbı araştırmasını tarih boyunca giysi kesip dikenlerin kumaşı bedene oturtma sorunlarını nasıl çözdüğünün incelenmesi olarak tanımlar.
↩ 45. John Holloway, Illustrated Theatre Production Guide, p. 19 — Holloway kostüm tasarımcısının her sahnede hangi karakterin bulunduğunu, karakterin sosyoekonomik durumunu ve diyalogda geçen görünüm ayrıntılarını gösteren bir costume plot düzenlemeye başlayabileceğini yazar.
↩ 46. J. Michael Gillette, Theatrical Design and Production: An Introduction to Scene Design and Construction, Lighting, Sound, Costume, and Makeup, pp. 414-415 — Gillette kostüm listesinin giydiriciler ve gardırop bakım ekibince her kostümün bütün öğelerinin bir arada ve her temsil öncesi doğru yerde olduğunu doğrulamak için kontrol listesi olarak kullanıldığını yazar ve oyun, rol, oyuncu ve giydirici adını taşıyan örnek bir dressing list verir.
↩ 47. Rosemarie Ingham; Liz Covey, The Costume Technician's Handbook, pp. 244, 247 — Ingham iyi uyumun ilk adımının iyi bir fitting ya da çoğu zaman bir dizi fitting olduğunu ve kötü oturan bir kostümün oyuncuyu rahatsız etmenin yanı sıra en parlak tasarımın etkisini yok ettiğini yazar.
↩ 48. Rosemarie Ingham; Liz Covey, The Costume Technician's Handbook, pp. 165, 183 — Ingham kumaş fitting’inde düzeltmelerin iğnelendiğini ve etek boyunun işaretlendiğini, first hand’in fitting notlarını kaydettiğini gösterir.
↩ 49. J. Michael Gillette, Theatrical Design and Production: An Introduction to Scene Design and Construction, Lighting, Sound, Costume, and Makeup, pp. 18, 424 — Gillette giydiricilerin oyunculara kostümlerini giymede ve hızlı değişimlerde yardım ettiğini, gardırop onarım personeliyle birlikte genel prova ve temsillerde çalıştığını yazar.
↩ 50. J. Michael Gillette, Theatrical Design and Production: An Introduction to Scene Design and Construction, Lighting, Sound, Costume, and Makeup, pp. 414-415 — Gillette giydirme listesinin oyuncular ve giydiriciler tarafından genel prova ve temsillerde kullanıldığını, genellikle oyuncunun makyaj odasına asıldığını yazar ve oyun, rol, oyuncu ve giydirici adını taşıyan bir örnek verir.
↩ 51. Rosemarie Ingham; Liz Covey, The Costume Technician's Handbook, p. 35 — Ingham gardırop bakım sorumlusunun giydiricileri denetlediğini listeler.
↩ 52. J. Michael Gillette, Theatrical Design and Production: An Introduction to Scene Design and Construction, Lighting, Sound, Costume, and Makeup, p. 455 — Gillette makyaj tasarımının, bir fotoğraftan oyuncunun yüz hattının aydınger kâğıdına aktarılması ve idealize edilmiş tasarımın bu yüz temsili üzerine yeniden çizilmesiyle oyuncunun yüzüne uyarlandığını gösterir.
↩ 53. J. Michael Gillette, Theatrical Design and Production: An Introduction to Scene Design and Construction, Lighting, Sound, Costume, and Makeup, p. 456 — Gillette’in örnek makyaj çalışma kâğıdı burun, çene ve boyun için uygulama notlarını, fondöten, highlight ve gölge renklerini, noktalama ve pudra talimatlarını içerir.

Kaynakça

Rosemarie Ingham; Liz Covey. The Costume Technician's Handbook, The Costume Technician's Handbook, Waveland Press (2024) · Bağlantı
J. Michael Gillette. Theatrical Design and Production: An Introduction to Scene Design and Construction, Lighting, Sound, Costume, and Makeup, Theatrical Design and Production: An Introduction to Scene Design and Construction, Lighting, Sound, Costume, and Makeup, McGraw-Hill (2005) · Bağlantı
Patrice Pavis. Dictionary of the Theatre: Terms, Concepts, and Analysis, Dictionary of the Theatre: Terms, Concepts, and Analysis, University of Toronto Press (1999) · Bağlantı
John Holloway. Illustrated Theatre Production Guide, Illustrated Theatre Production Guide, Taylor & Francis Group (2020) · Bağlantı
Paul Carter. Backstage Handbook: An Illustrated Almanac of Technical Information, Backstage Handbook: An Illustrated Almanac of Technical Information, Broadway Pr (1995) · Bağlantı
Gary Thorne. Stage Design: A Practical Guide, Stage Design: A Practical Guide, The Crowood Press (2011) · Bağlantı
Judith Strong. Theatre buildings, Theatre buildings, Routledge (2010) · Bağlantı
Christopher B. Balme. The Cambridge Introduction to Theatre Studies, The Cambridge Introduction to Theatre Studies, Cambridge University Press (2015) · Bağlantı
Oscar G. Brockett; Franklin J. Hildy. History of the Theatre, History of the Theatre, Pearson (2007) · Bağlantı
Martin Banham. The Cambridge Guide to Theatre, The Cambridge Guide to Theatre, Cambridge University Press (1995) · Bağlantı
Konstantin Stanislavski. An Actor's Work, An Actor's Work, Routledge (2017) · Bağlantı
Uta Hagen. Respect for Acting, Respect for Acting, Wiley & Sons, Incorporated, John (2023) · Bağlantı
Susan Letzler Cole. Directors in Rehearsal: A Hidden World, Directors in Rehearsal: A Hidden World, Routledge (2013) · Bağlantı
Francis Reid. The Stage Lighting Handbook, The Stage Lighting Handbook, Routledge (2001) · Bağlantı
J. Michael Gillette. Designing with Light: An Introduction to Stage Lighting, Designing with Light: An Introduction to Stage Lighting, McGraw-Hill (2002) · Bağlantı