William Shakespeare: Yaşamı, Oyunları ve Tiyatro Kariyeri

Shakespeare’i yalnız “büyük yazar” olarak okumak neden eksiktir?

William Shakespeare bugün çoğunlukla kitaplarda yaşayan bir edebiyat klasiği gibi görünür; oysa meslek yaşamının merkezinde ticari tiyatro vardı. O yalnız oyun yazarı değildi: oyuncuydu, profesyonel bir oyunculuk şirketinin hissedarıydı ve Globe’un ortaklarından biriydi. Oyunlarını belirli oyuncular, belirli sahneler, repertuvar zorunlulukları ve ödeme yapan seyirciler için yazdı. Güncel tiyatro tarihi araştırmaları Shakespeare’in yazarlığını tek başına çalışan “yalnız dâhi” modelinden çok, erken modern Londra’nın ortak üretim düzeni içinde değerlendirir. ¹²

1564: Stratford-upon-Avon’da doğan çocuk hakkında kesin olarak ne biliyoruz?

Shakespeare’in kesin doğum günü bilinmez. Stratford-upon-Avon’daki Holy Trinity Church kayıtları onun 26 Nisan 1564’te vaftiz edildiğini gösterir; geleneksel olarak 23 Nisan doğum günü kabul edilir fakat bu tarih belgeyle doğrulanmış değildir. Babası John Shakespeare eldiven yapımı ve yerel yönetim işleriyle uğraşan bir tüccar, annesi Mary Arden ise Warwickshire’da toprak sahibi bir aileden geliyordu. Yaşam öyküsünün güvenilir bölümleri büyük ölçüde kilise, hukuk, mülk ve tiyatro kayıtlarından yeniden kurulabilir. ³⁴

Okul yılları: Shakespeare üniversiteye gitmeden nasıl bu kadar geniş bir edebî dünya kurdu?

Shakespeare’in Stratford’daki grammar school’a devam ettiğini doğrudan gösteren öğrenci listesi günümüze ulaşmamıştır; ancak ailesinin konumu ve dönemin yerel eğitim düzeni bunun güçlü bir olasılık olduğunu düşündürür. Bu okullar Latince dilbilgisi, retorik, Ovidius, Plautus, Terentius ve başka klasik metinlere dayalı yoğun bir eğitim veriyordu. Üniversite eğitimi almamış olması çağdaş rakiplerinin ona yönelttiği toplumsal küçümsemenin parçalarından biri olsa da oyunlarındaki retorik ve klasik kaynak kullanımı erken eğitimin izlerini açıkça taşır. ⁵

1582–1585: Anne Hathaway, evlilik ve üç çocuk

On sekiz yaşındaki Shakespeare 1582’de kendisinden yaklaşık sekiz yaş büyük Anne Hathaway ile evlendi. Kızları Susanna 1583’te, ikizleri Hamnet ve Judith 1585’te vaftiz edildi. Aile Stratford’da yaşamayı sürdürürken Shakespeare’in profesyonel yaşamı daha sonra Londra’da yoğunlaştı. Hamnet’in 1596’da on bir yaşında ölümü aile tarihinin en ağır belgelenmiş kayıplarından biridir; ancak bu ölüm ile Hamlet ya da belirli oyunlar arasında doğrudan psikolojik neden-sonuç ilişkisi kurmak eldeki belgelerin ötesine geçer. ⁶⁷

1585–1592: “kayıp yıllar” gerçekten kayıp mı?

İkizlerin vaftizi ile Shakespeare’in Londra tiyatrosunda kesin biçimde görünmesi arasındaki yıllara ilişkin güvenilir belge çok azdır. Öğretmenlik yaptığı, bir tiyatro kumpanyasına katıldığı, kaçak avcılık nedeniyle Stratford’dan ayrıldığı gibi birçok hikâye sonradan üretilmiştir; bunların hiçbiri kesin biyografik gerçek olarak kullanılamaz. Belge temelli biyografinin önemli ilkesi burada özellikle gereklidir: arşivdeki sessizliği romantik anekdotlarla doldurmamak. ⁸

1592: Londra’da artık tanınan bir oyuncu ve oyun yazarı

Shakespeare’in Londra tiyatrosundaki ilk açık izi 1592’dedir. Robert Greene’e atfedilen Greene’s Groats-Worth of Wit içindeki ünlü “upstart crow” saldırısı, Shakespeare’in bu tarihte rakiplerin dikkatini çekecek kadar tanınmış bir oyuncu-yazar olduğunu gösterir. Metindeki Henry VI Part 3 göndermesi erken tarih oyunlarının zaten sahnede olduğunu düşündürür. Dolayısıyla 1592 Shakespeare’in tiyatroya başladığı tarih değil, kariyerinin artık belgede görünür olduğu tarihtir. ⁹¹⁰

1590–1594: ilk oyunlar ve ortak yazarlık ortamı

Shakespeare’in erken oyunlarının kesin yazım sırası tartışmalıdır. Henry VI oyunları, Richard III, Titus Andronicus, The Comedy of Errors ve The Taming of the Shrew gibi eserler kariyerinin erken evresine yerleştirilir. Yeni atıf araştırmaları bu dönemin sandığımızdan daha ortaklaşa olduğunu göstermektedir: Shakespeare’in bazı erken oyunlarda başka oyun yazarlarıyla çalıştığına dair güçlü metinsel kanıt vardır. Bu durum dönemin repertuvar tiyatrosunda olağan bir üretim pratiğiydi. ¹¹¹²

1593–1594 veba kapanması: sahne kapanınca şair Shakespeare

Londra’daki veba salgını nedeniyle tiyatroların uzun süre kapalı kalması Shakespeare’in kariyerinde önemli bir ara yarattı. 1593’te Venus and Adonis, 1594’te The Rape of Lucrece basıldı ve her ikisi de Southampton Kontu Henry Wriothesley’e ithaf edildi. Bu şiirler Shakespeare’in yalnız sahne için çalışan bir zanaatkâr olmadığını, basılı edebiyat pazarında da yazar kimliği kurduğunu gösterir. Ancak tiyatrolar açıldığında kariyerinin ana ekonomik ve yaratıcı ekseni yeniden sahne oldu. ¹³

1594: Lord Chamberlain’s Men neden Shakespeare’in kariyerindeki en önemli dönüm noktasıdır?

Aralık 1594 kayıtları Shakespeare’i Lord Chamberlain’s Men’in önde gelen üyelerinden biri olarak gösterir. Richard Burbage’ın başoyuncu olduğu bu şirket, Shakespeare’in kariyerinin geri kalanındaki kurumsal evi oldu. Shakespeare yalnız şirkete oyun satan dışarıdan bir yazar değildi; oyuncu ve hissedar olarak şirketin başarısından ekonomik pay alıyordu. Bu uzun süreli aidiyet, oyunlarını aynı oyuncuların yeteneklerini tanıyarak ve yaşayan repertuvarın ihtiyaçlarını gözeterek geliştirmesine olanak verdi. ¹⁴¹⁵

Shakespeare oyuncu olarak nasıldı?

Shakespeare’in hangi rolleri oynadığına ilişkin bilgiler oyun yazarlığı kadar ayrıntılı değildir. Belgeler onu profesyonel oyuncu olarak kaydeder; geleneksel anlatılar Hamlette Hayalet ve As You Like Itte Adam gibi roller oynadığını söylese de bunların kanıt düzeyi aynı değildir. Daha önemli nokta, oyunculuk pratiğinin yazarlığından ayrı olmamasıdır. Burbage gibi başoyuncuların kapasitesi, çocuk oyuncular, şirketin müzisyenleri ve rol dağılımı dramatik metnin nasıl kurulabileceğini doğrudan etkiliyordu. ¹⁶¹⁷

1594–1598: komediler, tarih oyunları ve hızla büyüyen repertuvar

Bu yıllarda Shakespeare bir yandan İngiliz tarih oyunlarını geliştirirken diğer yandan A Midsummer Night’s Dream, The Merchant of Venice, Much Ado About Nothing gibi komedilere ve Romeo and Juliet gibi trajedilere yöneldi. 1598’de Francis Meres onu hem komedi hem trajedide önde gelen İngiliz oyun yazarlarından biri olarak anıyor ve on iki oyununu adlandırıyordu. Bu kayıt Shakespeare’in otuzlu yaşlarının başında artık Londra tiyatrosunun yerleşik isimlerinden olduğunu gösterir. ¹⁸

1596–1597: Hamnet’in ölümü, arma ve New Place

1596’da oğlu Hamnet öldü. Aynı yıl Shakespeare ailesine coat of arms verilmesi aileye gentleman statüsü kazandırdı. Shakespeare 1597’de Stratford’un büyük evlerinden New Place’i satın aldı. Bu yatırımlar onun ticari tiyatroda yalnız kültürel değil ekonomik başarı da elde ettiğini gösterir. Sonraki yıllarda Stratford ve çevresinde başka mülk ve arazi işlemleri yapması, tiyatro gelirini kalıcı aile servetine dönüştürdüğünü ortaya koyar. ¹⁹²⁰

1598: Shakespeare adı nasıl bir yayın markasına dönüştü?

Shakespeare’in adı ilk oyun baskılarında her zaman kapakta görünmüyordu. 1598’de Richard II, Richard III ve Love’s Labour’s Lost baskılarında adının belirgin biçimde kullanılması, ticari kitap piyasasında yazar adının değer kazandığını gösterir. Paratext araştırmaları bunu modern anlamda değişmez bir “tek yazar” anlayışının doğal sonucu olarak değil, patronaj, yayıncılık ve oyun repertuvarı içindeki tarihsel bir süreç olarak değerlendirir. ²¹²²

1599 Globe: Shakespeare artık tiyatronun da ortağı

Burbage ailesinin eski Theatre binasının keresteleri Thames’in güneyine taşınarak 1599’da Globe inşa edildi. Finansman ve mülkiyet şirket ortakları arasında paylaştırıldı; Shakespeare de actor-sharer olarak Globe’un ortaklarından biriydi. Bu ekonomik model önemlidir: başarılı oyun yalnız yazara tek seferlik ödeme getirmiyor, şirket ve tiyatro ortağı Shakespeare’e seyirci gelirinden dolaylı olarak sürekli kazanç sağlıyordu. Globe böylece onun sanatının yanında iş yaşamının da merkezine dönüştü. ²³²⁴

1599–1601: Julius Caesar, As You Like It ve Hamlet

Globe’un açıldığı dönem Shakespeare’in dramaturjisinde önemli yoğunlaşmaya denk gelir. Julius Caesar siyasal iktidar, retorik ve kalabalık psikolojisini; As You Like It kimlik, aşk ve tiyatral rol oyununu; Hamlet ise intikam trajedisini hafıza, oyunculuk, ölüm ve eylem sorunlarıyla yeniden kurdu. Bu oyunları yalnız biyografik olayların şifreleri gibi okumak yerine şirket repertuvarı, oyuncular ve Globe’un sahne olanaklarıyla birlikte değerlendirmek tarihsel olarak daha sağlamdır. ²⁵²⁶

1603: Lord Chamberlain’s Men nasıl King’s Men oldu?

Kraliçe Elizabeth’in ölümünün ardından tahta çıkan I. James, Shakespeare’in şirketini kraliyet himayesine aldı. Lord Chamberlain’s Men artık King’s Men adını taşıyordu. Şirket üyeleri resmen kralın hizmetkârları statüsüne yükseldi ve saray performansları arttı. Bu değişim Shakespeare’in kariyerindeki kurumsal istikrarı daha da güçlendirdi; şirket sonraki yıllarda Londra’nın en prestijli profesyonel tiyatro örgütlerinden biri oldu. ²⁷²⁸

1601–1606: büyük trajediler dönemi gerçekten ayrı bir “karanlık dönem” mi?

Hamlet, Othello, King Lear ve Macbeth Shakespeare’in en etkili trajedileri arasında yer alır ve yaklaşık aynı kariyer evresinde yazılmıştır. Bu nedenle biyografiler zaman zaman yazarın kişisel yaşamında varsayılan bir karanlık dönem aramıştır. Ancak oyunların kronolojisi ile Shakespeare’in ruhsal durumu arasında doğrudan kanıt yoktur. Daha somut olan, bu eserlerin Burbage gibi güçlü trajik başoyunculara, deneyimli bir şirkete ve gelişmiş repertuvar sistemine sahip King’s Men için yazılmış olmasıdır. ²⁹³⁰

Shakespeare karakterlerini belirli oyuncuları düşünerek mi yazdı?

Erken modern profesyonel tiyatroda yazarın kullanabileceği oyuncu kadrosu dramatik yazımı sınırlayan ve mümkün kılan temel koşullardan biriydi. Richard Burbage’ın Hamlet, Othello, Lear ve Richard III gibi büyük rollerle ilişkilendirilmesi Shakespeare’in başrollerinin oyunculuk kapasitesiyle birlikte düşünülmesini gerektirir. Kadın rollerini erkek çocuk ve genç oyuncuların oynaması da Rosalind, Viola, Cleopatra gibi karakterlerin toplumsal cinsiyet performansını dönemin sahne pratiğiyle doğrudan ilişkilendirir. ³¹

1608 Blackfriars: kapalı salon Shakespeare’in son oyunlarını değiştirdi mi?

King’s Men 1608’den itibaren Blackfriars’ı düzenli kapalı tiyatro olarak kullanmaya başladı. Daha küçük, pahalı ve yapay ışık kullanılan bu salon Globe’dan farklı seyirci ve sahne koşullarına sahipti. Cymbeline, The Winter’s Tale ve The Tempest gibi geç oyunlar hem Blackfriars hem Globe ve saray çevresinde oynandı. Bu dönemin müzik, görsel gösteri ve masalsı olay örgülerine daha fazla alan açması yalnız bireysel “geç üslup” değil değişen tiyatro altyapısıyla da ilişkilidir. ³²³³

Geç oyunlar: trajediden “romance”a geçiş ne anlama gelir?

Pericles, Cymbeline, The Winter’s Tale ve The Tempest modern eleştiride sıklıkla romance ya da late plays başlığı altında toplanır. Ayrılık, kayıp, zaman, deniz yolculuğu, yeniden buluşma ve bağışlama bu eserlerde belirginleşir. Fakat Shakespeare’in kendisinin kariyerini bu modern dönemlendirmeyle düşündüğüne dair kanıt yoktur. Hatta oyunları kronolojik bir gelişim çizgisine göre okuma alışkanlığı büyük ölçüde 18. yüzyıl sonrasında oluşmuştur. ³⁴³⁵

Shakespeare gerçekten bütün oyunlarını tek başına mı yazdı?

Hayır. Güncel ana akım Shakespeare araştırması ortak yazarlığı kariyerinin gerçek bir parçası olarak kabul eder. Titus Andronicus, bazı Henry VI oyunları, Timon of Athens, Pericles, Henry VIII ve The Two Noble Kinsmen gibi eserlerde başka yazarların katkıları konusunda önemli metinsel kanıt vardır. John Fletcher özellikle Shakespeare’in son döneminde belirgindir. Bu bulgu Shakespeare’in önemini azaltmaz; tersine onun çağının profesyonel tiyatro çalışma biçimini daha doğru gösterir. ³⁶³⁷

1612–1613: Shakespeare sahneden nasıl çekildi?

Shakespeare’in yaklaşık 1612’den sonra üretimi belirgin biçimde azalır. Henry VIII ve John Fletcher ile yazdığı The Two Noble Kinsmen son dönem eserleri arasındadır. Uzun süre “1610’da Stratford’a emekli oldu” şeklinde kesin bir anlatı kurulmuş olsa da belgeler Londra ile bağlarının bir anda kesildiğini göstermez. 1613’te Blackfriars yakınında gatehouse satın alması Londra’daki ekonomik ilişkilerinin sürdüğünü gösteren kayıtlardan biridir. ³⁸³⁹

29 Haziran 1613: Globe’un yanışı

Henry VIII temsili sırasında kullanılan sahne topunun ateşi saz çatıyı tutuşturdu ve ilk Globe tamamen yandı. Bilinen kayıtlara göre seyirciler arasında ölüm olmadı. Tiyatro kısa süre içinde yeniden inşa edildi ve 1614’te açıldı. Yangın Shakespeare’in kariyerinin sonuna denk gelir; fakat Globe’un yeniden yapılması King’s Men’in ekonomik ve kurumsal gücünün Shakespeare’in aktif yazarlığından bağımsız biçimde devam ettiğini de gösterir. ⁴⁰

23 Nisan 1616: Shakespeare’in ölümü ve geride kalan belgeler

Shakespeare 1616’da Stratford’da öldü ve 25 Nisan’da Holy Trinity Church’e gömüldü. Ölüm nedeni bilinmez. Vasiyeti, mülk işlemleri ve aile kayıtları hayatının son dönemine ilişkin temel belgelerdir. Eşi Anne 1623’e kadar yaşadı; Shakespeare’in doğrudan soy hattı sonraki kuşaklarda sona erdi. Yaşamına ilişkin boşlukların çokluğu daha sonra sayısız efsane üretmiş olsa da modern biyografi belge ile varsayımı ayırmaya özellikle dikkat eder. ⁴¹⁴²

1623 First Folio: Shakespeare’in oyunları neden kaybolmadı?

Ölümünden yedi yıl sonra King’s Men’den arkadaşları John Heminges ve Henry Condell Shakespeare’in oyunlarını Mr. William Shakespeares Comedies, Histories, & Tragedies adıyla büyük folio formatında yayımladı. First Folio 36 oyun içeriyordu. Yaklaşık yarısı daha önce quarto halinde basılmış olsa da diğerlerinin önemli bölümü Folio olmasaydı günümüze ulaşmayabilirdi. Kitap oyunları komedi, tarih ve trajedi olarak sınıflandırdı; bugün alışık olduğumuz kronolojik “yazarın gelişimi” sıralaması değildi. ⁴³⁴⁴

First Folio Shakespeare imgesini nasıl değiştirdi?

Folio yalnız metinleri korumadı; Shakespeare’i tek ve büyük bir dramatik yazar figürü olarak kültürel hafızaya yerleştirdi. Droeshout portresi, Ben Jonson’ın şiiri ve Heminges-Condell’in okura hitabı yazarın ölüm sonrası kimliğinin kurulmasında etkili oldu. Güncel paratext araştırmaları bu “tek yazar otoritesi” imgesinin doğal değil, yayıncılar, oyuncu arkadaşları ve kitap piyasası tarafından tarihsel olarak inşa edildiğini vurgular. ⁴⁵

1660 sonrası: Shakespeare’in oyunları sahnede aynı mı kaldı?

Hayır. Restorasyon döneminde tiyatrolar yeniden açıldığında Shakespeare oyunları yoğun biçimde kesildi, yeniden yazıldı ve dönemin sahne zevkine uyarlandı. King Learın mutlu sonlu versiyonu gibi uyarlamalar uzun süre özgün metinlerden daha yaygın oynanabildi. 18. ve 19. yüzyıllarda Shakespeare giderek ulusal kültür simgesine dönüşürken sahneleme biçimleri yıldız oyunculuk, görkemli tarihsel dekor ve editoryal “özgün metin” arayışları arasında değişti. ⁴⁶

18. ve 19. yüzyıllar: oyun yazarı nasıl “Shakespeare” kültüne dönüştü?

David Garrick’in oyunculuğu ve 1769 Stratford Jubilee gibi etkinlikler Shakespeare’in ulusal ikonlaşmasını hızlandırdı. Editörler oyunların güvenilir metinlerini ve yazım sırasını belirlemeye çalıştı; Edmond Malone 18. yüzyıl sonunda eserlerin kronolojisini sistematik biçimde araştıran ilk önemli isimlerden biri oldu. Böylece Shakespeare’in oyunlarını gençlik, olgunluk ve geç dönem çizgisi içinde okuyan modern biyografik model yavaş yavaş kuruldu. ⁴⁷⁴⁸

20. yüzyıl: Shakespeare neden yeniden bir sahne yazarı oldu?

20. yüzyılda yönetmenlik, modern tasarım, politik yorum ve tarihsel performans araştırmaları Shakespeare’i yalnız edebî metin olmaktan yeniden canlı sahne laboratuvarına taşıdı. Stratford merkezli şirketler, daha sonra Royal Shakespeare Company, Londra kurumları ve dünya çapındaki topluluklar oyunları farklı siyasal ve kültürel bağlamlarda yeniden yorumladı. Shakespeare performans tarihi artık “doğru” tek sahneleme arayışından çok metnin her dönemde nasıl yeniden üretildiğini araştırır. ⁴⁹

Shakespeare neden dünyanın bu kadar farklı kültürlerinde oynanabiliyor?

Shakespeare oyunları sömürgecilik yoluyla İngilizcenin yayıldığı coğrafyalara taşındı; dolayısıyla küresel dolaşım yalnız eserlerin “evrenselliği” ile açıklanamaz. Buna karşılık sonraki yüzyıllarda Asya, Afrika, Amerika ve Avrupa’daki sanatçılar bu metinleri yerel performans gelenekleri, diller ve siyasal sorunlarla yeniden kurdu. Bugünkü küresel Shakespeare sahnesi İngiliz kültürünün tek yönlü ihracından çok, metinlerin farklı toplumlar tarafından sahiplenilip dönüştürüldüğü çok merkezli bir performans tarihidir. ⁵⁰

Shakespeare’in eserleri nasıl dönemlere ayrılabilir?

Yaklaşık kronoloji, erken tarih oyunları ve komedilerden 1590’ların olgun komedilerine; 1600’lerin başındaki problem oyunları ve büyük trajedilere; ardından geç romance’lara doğru bir hareket gösterir. Ancak kesin tarihler birçok oyunda tartışmalıdır ve First Folio oyunları kronolojik değil türsel olarak düzenlemiştir. Bu nedenle dönemlendirme yararlı bir okuma aracıdır fakat Shakespeare’in kendisinin hazırladığı bir kariyer planı gibi kullanılmamalıdır. ⁵¹⁵²

Başlıca oyunları: kariyer kronolojisi

Erken evrede Henry VI üçlemesi, Richard III, Titus Andronicus, The Comedy of Errors ve The Taming of the Shrew; 1590’ların ortası ve sonunda Romeo and Juliet, A Midsummer Night’s Dream, The Merchant of Venice, Richard II, Henry IV, Henry V ve Much Ado About Nothing; Globe döneminde Julius Caesar, As You Like It, Hamlet, Twelfth Night, Othello, King Lear, Macbeth ve Antony and Cleopatra; geç dönemde ise Cymbeline, The Winter’s Tale, The Tempest, Henry VIII ve The Two Noble Kinsmen öne çıkar. Tarihler yaklaşık ve bilimsel tartışmaya açıktır. ⁵³⁵⁴

Oyunlarında tekrar eden meseleler nelerdi?

İktidar ve meşruiyet tarih oyunlarından Macbethe; aşk, evlilik ve toplumsal rol komedilerden trajedilere; kimlik ve kılık değiştirme Twelfth Night ve As You Like Itten King Leara kadar farklı biçimlerde tekrar eder. Baba-çocuk ilişkileri, miras, hukuk, para, kıskançlık, ırk, toplumsal cinsiyet, savaş, ölüm ve performansın kendisi de sürekli yeniden işlenen alanlardır. Bu tekrarlar tek bir “Shakespeare felsefesi” oluşturmaz; farklı tür ve sahne koşullarında aynı sorunların çelişkili açılardan sınanmasını sağlar. ⁵⁵

Shakespeare’in kariyerinde başarısızlık ve belirsizlik var mıydı?

Dört yüzyıllık kanonlaşma geriye dönük olarak kesintisiz başarı görüntüsü yaratır. Oysa erken modern repertuvar tiyatrosunda oyunların seyirci başarısı değişkendi, bazı metinler kayboldu, bazı eserlerin yazarlığı tartışmalı kaldı ve Shakespeare de ortak yazarlık, revizyon ve repertuvar ihtiyaçları içinde çalıştı. Love’s Labour’s Won ve Cardenio gibi kayıp eserler ya da kayıp metinlere ilişkin kayıtlar bugün elimizdeki “Shakespeare kanonu”nun tarihsel olarak eksiksiz olmadığını hatırlatır. ⁵⁶⁵⁷

2026’da Shakespeare neden hâlâ yaşayan bir tiyatro yazarıdır?

Shakespeare’in güncel konumu yalnız okul müfredatı veya edebî prestijden kaynaklanmaz. Oyunların açık sahne yapısı, rol ve kimlik üzerine yoğunluğu, büyük oyunculuk rolleri ve farklı dönemlere taşınabilen siyasal çatışmaları yönetmenlere sürekli yeni yorum alanı açar. Aynı zamanda çağdaş araştırma Shakespeare’i dokunulmaz tekil dâhi olmaktan çıkarıp oyuncular, ortak yazarlar, şirket ekonomisi, matbaa ve seyirciyle birlikte üreten tarihsel bir tiyatro çalışanı olarak yeniden görünür kılmaktadır. ⁵⁸⁵⁹

Sonuç: Shakespeare’in tiyatro tarihindeki asıl yeri

Shakespeare’in olağanüstü mirası yalnız yaklaşık kırk oyunla ilişkilendirilen büyük bir edebî kanondan ibaret değildir. Stratfordlu bir tüccar ailesinin oğlunun Londra’da oyuncu, oyun yazarı, şirket hissedarı ve tiyatro ortağı olarak kurduğu yirmi yıllık profesyonel kariyer; erken modern ticari tiyatronun olanaklarını dramatik biçimin merkezine taşıdı. Onu tarihsel olarak daha ilginç yapan şey, “zamanından bağımsız dâhi” olması değil, zamanının tiyatro sistemine son derece derinden bağlıyken ürettiği eserlerin sonraki dört yüzyılda sayısız farklı tiyatro sistemi tarafından yeniden kurulabilmesidir. ⁶⁰⁶¹