Henrik Ibsen: Yaşamı, Oyunları ve Tiyatro Kariyeri

Ibsen’i yalnız “modern tiyatronun babası” diye anlatmak neden yetersizdir?

Henrik Ibsen’in tarihsel önemi birkaç gerçekçi salon oyununa indirgenemez. Kariyeri romantik tarih oyunları, şiirsel dramlar, siyasal komediler, çağdaş burjuva oyunları ve giderek daha simgesel-psikolojik geç eserlerden oluşur. Üstelik meslek hayatı yalnız yazarlık değildir: Bergen’de tiyatro için oyun hazırladı, sahneleme ve repertuvar pratiğini öğrendi; Christiania’da tiyatro yöneticiliği yaptı ve daha sonra 27 yıl Norveç dışında yaşayarak Avrupa yayın ve tiyatro ağlarının parçası oldu. ¹²

1828: Skien’de doğan Henrik Johan Ibsen

Henrik Johan Ibsen 20 Mart 1828’de Skien’de tüccar bir ailede doğdu. Çocukluğunda ailenin ekonomik durumu ciddi biçimde bozuldu. Sonraki biyografiler bu çöküş ile oyunlardaki borç, toplumsal görünüş ve aile sırrı temaları arasında kolay psikolojik bağlar kurmuştur; ancak yaşam olayı ile belirli dramatik motif arasında doğrudan neden-sonuç kurmak yerine Ibsen’in toplumsal deneyimini daha geniş 19. yüzyıl Norveç bağlamında değerlendirmek gerekir. ³

1844–1850 Grimstad: eczacı çırağından oyun yazarına

Ibsen on beş yaşında Grimstad’a giderek eczacı çırağı olarak çalıştı. Üniversiteye hazırlanırken şiir ve ilk dramatik denemelerini yazdı. 1848 Avrupa devrimlerinin siyasal atmosferi genç Ibsen’i etkiledi; Roma tarihinden aldığı Catilinayı 1850’de Brynjolf Bjarme takma adıyla yayımladı. Aynı yıl Kjæmpehøien Christiania Theater’da sahnelenerek profesyonel sahneye çıkan ilk Ibsen oyunu oldu. ⁴⁵

1850 Christiania: üniversite yerine tiyatro

Ibsen Christiania’ya üniversite sınavına hazırlanmak için geldi fakat akademik kariyer yerine edebiyat ve tiyatro çevresine yöneldi. Gazetecilik, şiir ve siyasal yazılarla uğraştı. Henüz uluslararası bir dramatist değil, yeni oluşmakta olan Norveç kültürel kamusunun genç bir yazarıydı. Dönemin temel sorularından biri, Danimarka kültürel egemenliğinden ayrışabilecek Norveççe bir ulusal sahnenin nasıl kurulacağıydı. ⁶

1851 Bergen: Ole Bull’un tiyatrosu Ibsen’in meslek okuluna nasıl dönüştü?

1851’de Ole Bull’un öncülüğündeki Det norske Theater Ibsen’i dramatik yazar olarak işe aldı; ertesi yıl sahneleme görevleri de üstlendi. Üniversite yerine profesyonel tiyatronun içinde eğitim gördü. Bergen yıllarında yüzlerce temsilin hazırlanmasına katılması, oyuncular, dekor, prova, repertuvar ve seyirciyle doğrudan temas kurmasını sağladı. University of Oslo’nun Ibsen edisyonu bu atamayı Norveç ulusal tiyatrosunun oluşumuyla birlikte değerlendirir. ⁷⁸

1852 Avrupa yolculuğu: Kopenhag ve Dresden

Bergen tiyatrosu Ibsen’i sahne pratiğini incelemesi için Kopenhag ve Dresden’e gönderdi. Burada daha gelişmiş tiyatro kurumlarını, repertuvar ve sahneleme yöntemlerini gözlemledi. Sonraki Ibsen kariyerinde Avrupa tiyatrosuna açıklık birdenbire sürgün yıllarında başlamadı; profesyonel mesleğinin ilk döneminden itibaren Norveç ulusal sahnesini Avrupa uygulamalarıyla karşılaştırarak gelişti. ⁹

1850’ler: tarih oyunları neden kariyerinin merkezindeydi?

St. John’s Night, Lady Inger of Ostrat, The Feast at Solhaug ve Olaf Liljekrans gibi eserler Ibsen’in erken dönemini oluşturur. Ulusal tarih, saga, folklor ve romantik dramatik biçimler bu yıllarda önemlidir. Daha sonra gerçekçi Ibsen’in yükselişi erken oyunları gölgede bıraksa da kariyerinin ilk on yılı ulusal tiyatro kurma projesi ve tarihsel repertuvar içinde geçti. ¹⁰

1857 Christiania Norwegian Theatre: yönetici Ibsen

Ibsen 1857’de Christiania’daki Norwegian Theatre’ın sanat yönetimini üstlendi. Kurum ekonomik olarak kırılgandı ve 1862’de iflas etti. Ibsen daha sonra Christiania Theater’da çalıştı. Bu dönem yalnız edebî üretim değil, bütçe, repertuvar, oyuncu ve seyirci sorunlarıyla uğraşan bir tiyatro profesyonelinin başarısızlık ve kriz dönemiydi. ¹¹

1858 Suzannah Thoresen ile evlilik

Ibsen 1858’de Suzannah Thoresen ile evlendi; oğulları Sigurd 1859’da doğdu. Suzannah, Ibsen’in uzun yurtdışı yaşamı ve yazarlık kariyerinde temel aile ortağıydı. Biyografik araştırmada kadın karakterleri doğrudan eşinin portreleri olarak görmek basitleştirici olsa da evlilik, aile ekonomisi ve yurtdışında kurulan yaşam Ibsen’in mesleki bağımsızlığının maddi çerçevesini oluşturdu. ¹²

1862 Love’s Comedy: evlilik neden sahnede sorun haline geldi?

Love’s Comedy romantik aşk ile burjuva evliliği arasındaki gerilimi alaycı biçimde ele aldı ve güçlü tepki yarattı. Daha sonraki A Doll’s House ile özdeşleşecek evlilik sorgulamasının kökleri böylece kariyerinin daha erken aşamasında görünür. Ancak 1860’ların Ibsen’i henüz gerçekçi salon dramının yazarı değildi; manzum biçim ve romantik-ironi onun temel araçları arasındaydı. ¹³

1864: Norveç’ten ayrılış neden dönüm noktası oldu?

Ibsen 1864’te Norveç’ten ayrılarak İtalya’ya gitti. Danimarka’nın Prusya ve Avusturya karşısındaki savaşında Norveç ve İsveç’in pasifliğinden duyduğu hayal kırıklığı bu kopuşun siyasal arka planlarından biriydi. Sonraki 27 yılın büyük bölümünü İtalya ve Almanya’da geçirecekti. Yurtdışı yaşamı onu Norveç’ten koparmadı; tersine eserlerini İskandinav yayın piyasasına yazarken Avrupa’nın kültürel merkezlerinden gözlem yapmasını sağladı. ¹⁴¹⁵

1866 Brand: ilk büyük edebî kırılma

Brand Ibsen’in kariyerindeki ilk büyük uluslararası edebî başarı eşiğidir. Tavizsiz rahip Brand’ın “ya hep ya hiç” talebi inanç, irade ve bireysel mutlakçılığın yıkıcı sonuçlarını araştırır. Eser sahne için yazılmış olmakla birlikte önce dramatik şiir olarak geniş okur kitlesine ulaştı. Başarısı Ibsen’in maddi durumunu ve İskandinav edebiyatındaki konumunu önemli ölçüde değiştirdi. ¹⁶

1867 Peer Gynt: Norveç’e uzaktan yazılan ulusal anti-kahraman

Roma ve Ischia çevresinde yazılan Peer Gynt, Norveç folkloru, masal, hiciv ve kimlik arayışını geniş bir şiirsel yapı içinde birleştirir. Peer’in dünyayı dolaşan benlik arayışı romantik ulusal kahraman modelini tersyüz eder. Oyun ilk olarak okunmak üzere yayımlandı; 1876 Christiania sahnelemesi için Edvard Grieg’in müziğiyle tiyatro tarihindeki en kalıcı biçimlerinden birine kavuştu. ¹⁷

1869 The League of Youth: düzyazıya ve çağdaş siyasete geçiş

The League of Youth Ibsen’in ilk çağdaş düzyazı komedisi olarak siyasal kariyerizm ve kamu retoriğini hedef aldı. Kariyerini basitçe “şiirsel oyunlardan gerçekçiliğe ani geçiş” şeklinde okumak yanıltıcıdır; 1869–1877 arasında farklı dramatik yollar denedi. Cambridge araştırması Emperor and Galilean sonrasında bile Ibsen’in çağdaş toplumsal dramaya kesin biçimde karar vermiş olmadığını vurgular. ¹⁸¹⁹

1873 Emperor and Galilean: kariyerin ortasındaki dev eser

Ibsen’in Julianus Apostata üzerine iki parçalı tarihsel oyunu Emperor and Galilean üretiminin tam ortasında yer alır. Toril Moi, ondan önce ve sonra on ikişer oyun bulunduğunu ve eserin Ibsen’in Norveç milliyetçiliğinden daha geniş Avrupa modernliği sorunlarına yönelişinde merkezi olduğunu belirtir. Ibsen’in kendisinin de önem verdiği bu büyük tarihsel drama, sonraki salon oyunlarına giden yolun basit bir ara durağı değildir. ²⁰²¹

1877 Pillars of Society: çağdaş burjuva toplumuna dönüş

Pillars of Society iş dünyası, kamu itibarı, yalan ve toplumsal sorumluluğu çağdaş bir Norveç kasabasında ele aldı. Cambridge’in yeni tarih yazımı bunu Ibsen’in yeniden yönelişinin işareti olarak görür; fakat asıl kırılmanın 1879 A Doll’s House ile kesinleştiğini savunur. Ibsen artık tarihsel ve şiirsel uzaklık yerine kendi çağının orta sınıf evlerini trajik ciddiyetle sahnenin merkezine taşıyordu. ²²

1879 A Doll’s House: Nora’nın kapıyı kapatması neden dünyayı dolaştı?

A Doll’s House Nora Helmer’in evlilik içindeki hukuki, ekonomik ve kişisel konumunu açığa çıkararak Ibsen kariyerinin belirleyici dönüm noktası oldu. Oyun ev içini modern toplumsal çatışmanın sahnesine çevirdi. Nora’nın sonunda kocasını ve çocuklarını bırakarak kendini eğitme kararının Avrupa’da yarattığı tartışma, oyunu kadın hakları hareketleriyle ilişkilendirdi; fakat Ibsen’in dramatik sorusu yalnız tek bir siyasal programa indirgenemez. ²³²⁴

Almanya için yazılan alternatif son neden önemlidir?

İlk Alman sahnelemelerinde başrol oyuncusunun baskısıyla Ibsen, Nora’nın çocuklarını görüp evde kaldığı alternatif bir son yazmak zorunda kaldı. Ibsen bu değişikliği istemediğini açık biçimde belirtti. Olay, bugün değişmez klasik olarak görülen A Doll’s Houseun ilk uluslararası dolaşımının oyuncular, tiyatro yöneticileri ve yerel ahlak beklentileri tarafından müzakere edildiğini gösterir. ²⁵

1881 Ghosts: neden tiyatrolar oyundan korktu?

Ghosts kalıtım, cinsel ikiyüzlülük, evlilik ve zührevi hastalık gibi konuları burjuva aile geçmişinin bastırılmış sonuçlarıyla birleştirdi. Kitap olarak yayımlandığında büyük tepki gördü ve birçok Avrupa tiyatrosu sahnelemekten kaçındı. Cambridge araştırmasına göre Ibsen oyunları arasında sansürle en sık sorun yaşayan eser Ghosts oldu; bu baskı aynı zamanda oyunu Avrupa bağımsız tiyatro hareketleriyle güçlü biçimde ilişkilendirdi. ²⁶²⁷

1882 An Enemy of the People: Ibsen hangi tarafı tutuyordu?

Dr. Stockmann’ın kaplıca suyundaki kirliliği açıklama çabası çoğunluk, basın, sermaye ve yerel siyasetle çatışır. Oyun sıklıkla bireyin çoğunluğa karşı manifestosu olarak okunur; ancak Ibsen’in karakteri kusursuz bir sözcü değildir. Cambridge’in kariyer okuması bu oyundan itibaren Ibsen’in İskandinav Literary Left ile arasına mesafe koyduğunu ve kendine özgü, kolayca parti programına indirgenemeyen bir konum geliştirdiğini belirtir. ²⁸

1884 The Wild Duck: toplumsal tez oyunundan aile laboratuvarına

The Wild Duck Gregers Werle’nin “hakikat” talebini Ekdal ailesinin kırılgan yaşamına sokar ve hakikatin her durumda özgürleştirici olduğu varsayımını sorgular. Oyunun fotoğraf stüdyosu, tavan arası ve yaralı ördek imgesi gerçekçi ev mekânını simgesel yoğunlukla birleştirir. Ibsen’in kariyeri bu noktada doğrudan toplumsal tartışmadan daha belirsiz psikolojik ve etik çatışmalara doğru genişler. ²⁹³⁰

1886 Rosmersholm: siyaset ile psikoloji iç içe

Rosmersholm eski aristokrat evini siyasal değişim, suçluluk, arzu ve geçmişin hayaletleriyle doldurur. Rebecca West ile Rosmer arasındaki ilişki Ibsen’in karakter motivasyonunu tek bir toplumsal nedene bağlamaktan uzaklaştığını gösterir. Daha sonraki Freudcu okumalar bu oyunları psikolojik dramın öncüleri olarak değerlendirecek, fakat Ibsen’in sahne dünyasında psikoloji her zaman ev, sınıf, miras ve kamusal itibar gibi maddi ilişkiler içinde oluşacaktır. ³¹

1888 The Lady from the Sea: özgür seçim neden evliliği değiştirir?

Ellida Wangel’in deniz, yabancı adam ve evlilik arasında yaşadığı çatışma, özgürlüğü yalnız evden kaçış olarak değil gerçek seçim imkânı olarak araştırır. Wangel’in karısını zorla tutmak yerine serbest bırakması ilişkinin koşullarını değiştirir. Ibsen’in kadın karakterlerinin Nora’dan Hedda’ya tek bir “özgürleşme modeli” izlemediği; farklı toplumsal ve psikolojik koşullarda farklı çıkmazlarla karşılaştığı bu oyunda özellikle belirgindir. ³²

1890 Hedda Gabler: neden başlık “Hedda Tesman” değildir?

Hedda evlenmiş olmasına rağmen oyun babasının soyadı Gabler ile adlandırılır. Ibsen karakteri burjuva evlilik evine yerleştirirken onun General Gabler’in kızı olarak taşıdığı geçmişi, güç arzusunu ve toplumsal sıkışmışlığını sürekli canlı tutar. İlk eleştiriler Hedda’yı ahlaksız ya da anlaşılmaz bulabilse de rol kısa sürede modern oyunculuk repertuvarının en büyük kadın rollerinden birine dönüştü. ³³³⁴

1880’ler sonu: Ibsen Almanya ve Britanya’da nasıl patladı?

Ibsen’in Almanya’daki tiyatro başarısı özellikle 1887 sonrasında hızlandı. Britanya’da A Doll’s Houseun sansürlenmemiş önemli Londra yapımı 1889’da, Ghosts ve Hedda Gabler ise 1891’de sahnelendi. Tepkiler övgüden sert tiksintiye kadar uzandı. Ibsen Londra’ya hiç gitmediği halde Viktorya dönemi modern tiyatrosu, feminist çevreler ve bağımsız tiyatro hareketi üzerinde büyük etki yarattı. ³⁵³⁶

1891: 27 yıl sonra Norveç’e dönüş

Ibsen 1891’de kalıcı olarak Norveç’e döndü ve Christiania’ya yerleşti. Artık gençliğinde ekonomik kriz yaşayan tiyatro yöneticisi değil, Avrupa çapında tanınan ve eserleri birçok dilde dolaşan bir yazardı. University of Bergen biyografisi onun toplam 27 yıl yurtdışında kaldığını vurgular. Dönüşten sonraki oyunlar uluslararası pazar için yazılan, sanatçının geçmişi ve yaşam bilançosu üzerine yoğunlaşan daha özdüşünümsel eserlerdir. ³⁷³⁸

1892 The Master Builder: sanatçı kendi başarısından korkabilir mi?

Halvard Solness genç kuşağın yükselişinden korkan, geçmiş başarısının bedelleriyle yaşayan bir mimardır. Hilda Wangel’in gelişi onun bastırılmış hırs ve suçluluğunu harekete geçirir. Ibsen’in geç oyunlarında meslek, yaratıcılık ve yaşam arasındaki hesaplaşma giderek merkezileşir. Gerçekçi iç mekân korunurken olay örgüsü rüya, simge ve belirsizlikle daha yoğun biçimde iç içe geçer. ³⁹

1894 Little Eyolf ve 1896 John Gabriel Borkman

Little Eyolf çocuğun ölümü üzerinden ebeveyn arzusu, suçluluk ve sorumluluğu; John Gabriel Borkman ise çökmüş bir finansçının iktidar tutkusu üzerinden başarısızlık ve geç kalmış yaşamı inceler. Bu oyunlar Ibsen’in “toplumsal gerçekçilikten vazgeçtiği” anlamına gelmez. Ekonomik ve ailevi yapılar varlığını sürdürür, fakat sahne dili giderek modernist psikolojik ve simgesel yoğunluk kazanır. ⁴⁰

1899 When We Dead Awaken: son oyunun alt başlığı neden “dramatic epilogue”dur?

Ibsen son oyunu When We Dead Awakenı “dramatik epilog” olarak adlandırdı. Heykeltıraş Rubek ile eski modeli Irene’nin karşılaşması sanatın yaşamı tüketmesi, yaratıcı başarı ve kaybedilmiş yakınlık üzerine bir bilanço oluşturur. Cambridge’in kariyer okuması, Norveç’e dönüşten sonraki bu eserlerde Ibsen’in kendi üretimini giderek kendi içine kapanan ve geçmişine bakan bir bütün olarak çerçevelediğini belirtir. ⁴¹⁴²

1900–1906: hastalık ve son yıllar

1900’den itibaren geçirdiği felçler Ibsen’in çalışma kapasitesini ciddi biçimde azalttı ve yeni oyun yazmadı. 23 Mayıs 1906’da Christiania’da öldü. Yaşamının sonunda Norveç’in en tanınmış kültürel figürlerinden ve uluslararası tiyatronun temel yazarlarından biriydi. Gençliğinde sahneye çıkmak için kurum arayan dramatistin oyunları artık Avrupa’nın yeni tiyatro hareketlerini besliyordu. ⁴³

Ibsen’in oyunları neden oyuncular için güçlü repertuvar oluşturdu?

Nora, Mrs Alving, Dr Stockmann, Gregers, Rebecca West, Ellida, Hedda, Solness ve Borkman gibi roller yalnız düşünceleri temsil eden figürler değildir; oyuncuya çelişkili dürtüler ve dönüşen ilişkiler sunarlar. Ibsen’in uluslararası yayılımında yıldız oyuncuların turneleri kritik rol oynadı. IbsenStage verilerine dayanan araştırma, 1889–1916 arasında ticari Ibsen yapımlarının beş kıtada dolaştığını ve oyuncu yıldızlığının bu küreselleşmenin merkezinde olduğunu gösterir. ⁴⁴⁴⁵

Ibsen neden “kadın hakları yazarı” olarak anıldı?

A Doll’s House, Ghosts, The Lady from the Sea ve Hedda Gabler kadınların evlilik, mülkiyet, cinsellik ve toplumsal rol içindeki konumlarını tiyatronun merkezine taşıdı. Nora özellikle uluslararası kadın hareketleri için güçlü simgeye dönüştü. Bununla birlikte Ibsen’in kadın karakterleri tek bir politik tezin örnekleri değildir; Nora’nın çıkışı, Mrs Alving’in geçmişle hesaplaşması, Ellida’nın seçimi ve Hedda’nın sıkışmışlığı birbirinden farklı dramatik sonuçlara ulaşır. ⁴⁶⁴⁷

Ibsen’in “gerçekçiliği” neden yalnız gerçekçi dekor değildir?

Ibsen’in orta dönem oyunları ayrıntılı salon dekorları, gündelik konuşma ve çağdaş burjuva sorunlarıyla modern gerçekçi dramın temel örnekleri oldu. Fakat sahne gerçekçiliğinin gücü yalnız koltuk, kapı ve Noel ağacı gibi nesnelerden gelmez. Ev, geçmişteki ekonomik ve cinsel ilişkilerin bugüne sızdığı dramatik bir makine gibi çalışır. Sandberg ve Grene’nin çalışmaları Ibsen’in ev içini 20. yüzyıl modern dramasının temel politik ve psikolojik mekânlarından birine dönüştürdüğünü gösterir. ⁴⁸⁴⁹

Eserleri nasıl dönemlere ayrılabilir?

Kaba bir kronoloji erken ulusal-tarihsel oyunlar; Brand ve Peer Gynt gibi büyük şiirsel dramlar; League of Youth ve Emperor and Galilean ile geçiş; Pillars of Society, A Doll’s House, Ghosts ve An Enemy of the People ile çağdaş burjuva oyunları; The Wild Duckten itibaren daha psikolojik-simgesel dramlar; Norveç’e dönüş sonrası özdüşünümsel geç oyunlar şeklinde kurulabilir. Ancak güncel araştırma bu çizginin kesintisiz ve önceden planlanmış bir ilerleme olmadığını özellikle vurgular. ⁵⁰⁵¹

Başlıca oyunları: kariyer kronolojisi

Catiline (1850), Lady Inger of Ostrat (1855), The Vikings at Helgeland (1858), Love’s Comedy (1862), The Pretenders (1863), Brand (1866), Peer Gynt (1867), The League of Youth (1869), Emperor and Galilean (1873), Pillars of Society (1877), A Doll’s House (1879), Ghosts (1881), An Enemy of the People (1882), The Wild Duck (1884), Rosmersholm (1886), The Lady from the Sea (1888), Hedda Gabler (1890), The Master Builder (1892), Little Eyolf (1894), John Gabriel Borkman (1896) ve When We Dead Awaken (1899) kariyerin temel duraklarıdır. ⁵²

Ibsen’in dünya tiyatrosuna yayılması nasıl gerçekleşti?

Ibsen’in dünya yazarı haline gelişi yalnız metinlerin edebî üstünlüğüyle açıklanamaz. Çevirmenler, yayıncılar, bağımsız tiyatrolar, yıldız oyuncular, demiryolları ve denizaşırı ticari turne ağları oyunları uluslararasılaştırdı. 1889–1916 arasında yapımlar beş kıtaya ulaştı. Bu tarih, modern dünya tiyatrosunun küreselleşmesinin sanat kadar yayın, ulaşım ve ticari performans altyapısıyla bağlantılı olduğunu gösterir. ⁵³⁵⁴

Shaw, bağımsız tiyatro ve sonraki dramatistler

Britanya’da Ibsen tartışması George Bernard Shaw’ın “Ibsenism” savunusuyla, Eleanor Marx gibi çevirmen ve sosyalistlerin çalışmalarıyla ve Independent Theatre hareketiyle birleşti. Ghostsun 1891 özel temsili sansürlü ticari sahneye karşı alternatif üretimin simgelerinden oldu. Ibsen böylece yalnız oyunlarıyla değil, yeni tiyatro kurumlarının neden gerekli olduğuna dair tartışmayla da Avrupa modern tiyatrosunu etkiledi. ⁵⁵⁵⁶

20. yüzyılda Ibsen neden eskimedi?

Stanislavski sonrası psikolojik oyunculuk, modern yönetmen tiyatrosu ve farklı gerçekçilik anlayışları Ibsen oyunlarını sürekli yeniden yorumladı. Ingmar Bergman gibi yönetmenler metinlerin psikolojik ve varoluşsal boyutlarını öne çıkardı; başka yapımlar ayrıntılı tarihsel gerçekçiliği korudu. Sally Ledger’ın değerlendirmesi, Ibsen’in orta dönem gerçekçiliği ile geç oyunların modernist açıklığının 21. yüzyıl seyircisine farklı sahneleme yolları sunmayı sürdürdüğünü belirtir. ⁵⁷⁵⁸

2026’da Ibsen neden hâlâ yaşayan bir tiyatro yazarıdır?

Ibsen’in oyunlarında evlilik, borç, meslek, aile sırrı, toplumsal itibar, çevre, iktidar ve bireysel özgürlük gibi çatışmalar soyut fikirler halinde değil oyuncuların sahnede çözmek zorunda olduğu ilişkiler biçiminde kurulmuştur. Bu nedenle tarihsel bağlamları 19. yüzyıla ait olsa da yapımlar yeni dönemlerin sınıf, toplumsal cinsiyet ve etik sorunlarıyla ilişki kurabilir. University of Bergen Ibsen’i Shakespeare’den sonra dünyanın en çok sahnelenen oyun yazarlarından biri olarak niteler. ⁵⁹⁶⁰

Sonuç: Ibsen’in tiyatro tarihindeki asıl yeri

Ibsen’in kariyeri “gerçekçiliği icat eden adam” cümlesinden çok daha zengindir. Bergen’de repertuvar tiyatrosunun günlük işleyişini öğrenen genç yazar, başarısız Christiania yöneticiliğinden sonra ülkesinden ayrıldı; şiirsel dramla ün kazandı, Avrupa’da yaşarken çağdaş İskandinav toplumunu sahneye taşıdı, sansür ve skandallarla karşılaştı, ardından psikolojik ve simgesel dramaturjinin sınırlarını genişletti. Onun kalıcı başarısı belirli bir tiyatro kuramı yazmasından değil, yaklaşık yarım yüzyıllık kariyerinde sahnenin neyi ciddi dramatik konu kabul edebileceğini tekrar tekrar değiştirmesinden gelir. ⁶¹⁶²